Η δύναμη της λογικής

22.Μάι..2011

Ακολουθεί μετάφραση αγγλόφωνου άρθρου του Theo Panayides από την ιστοσελίδα Cyprus Mail.

Δημοσιεύτηκε την 16η Ιανουαρίου 2011

 

Ο Ελεύθερος Στοχαστής Stephen Nugent στο σπίτι του στη Φανερωμένη, όπου κυριαρχεί η κοντινή εκκλησία.

 

Οι αναπάντητες ερωτήσεις της θρησκείας έχουν οδηγήσει στο σχηματισμό ενός γκρουπ γνωστού ως Όμιλος Ελεύθερης Σκέψης Κύπρου (Cyprus Freethinkers). Ο Theo Panayides ανακαλύπτει περισσότερα

 

Πριν χρόνια, ο Μιχάλης Αριστείδου έδινε μία διάλεξη για την αθεΐα στο Πανεπιστήμιο της Λουιζιάνα, όταν πρόσεξε μια σειρά 17χρονους νεαρούς στις μπροστινές θέσεις. «Είμαι άθεος!», φώναξε ένας από τους ενθουσιασμένους νέους. «Κι εγώ το ίδιο!». Ο Μιχάλης κούνησε το κεφάλι του. «Όχι, δεν είστε», τους είπε με μια ιδέα πικρού χιούμορ, «Απλά μισείτε τους γονείς σας.»

Είναι ανέκδοτο, φυσικά, αλλά και τ’ ανέκδοτα περιέχουν μια δόση αλήθειας. Ακριβώς όπως οι θρησκευόμενοι συχνά κατηγορούνται ότι αυταπατώνται, οι άθεοι έχουν ν’ αντιμετωπίσουν κατηγορίες ότι είναι απλά επαναστάτες χωρίς αιτία, κοροϊδεύοντας το θεό επειδή και μόνο είναι απροσάρμοστοι ή και χειρότερα. Οι πιστοί συχνά τους συμπεριφέρονται σαν πρόβατα που ξεστράτισαν απ’ το κοπάδι, προσθέτοντας ότι θα «προσεύχονται γι’ αυτούς» – μια μορφή συγκατάβασης που μάλλον βγάζει το Μιχάλη από τα ρούχα του, ειδικά επειδή αποκαλεί τον εαυτό του «ακαδημαϊκό άθεο, κάποιον που μελέτησε και διάβασε όλες τις τοποθετήσεις, και αποφάσισε ότι δεν υπάρχει τίποτα». «Η διαφορά μεταξύ χριστιανών και άθεων», συνεχίζει, «είναι θέμα γνώσης. Ξέρουμε το υλικό τους πολύ καλά –τουλάχιστον εγώ– και το απορρίπτω για διάφορους λόγους… αλλά ισχυρίζομαι ότι οι περισσότεροι χριστιανοί δεν ξέρουν τι υπάρχει στα ίδια τους τα ιερά κείμενα».

Ο Μιχάλης είναι 35 ετών, με οβάλ γυαλιά, κοντοκουρεμένα μαλλιά, αραιή γενειάδα και φαβορίτες. Μοιάζει λίγο με αυτό που είναι, ένας καθηγητής μαθηματικών που έζησε στις ΗΠΑ για 11 χρόνια κι επέστρεψε στη Λεμεσό (μόνιμα, ή τουλάχιστον έτσι πίστευε) τον Ιούνιο του 2010. Λίγες εβδομάδες πριν επιστρέψει, του ‘ρθε η ιδέα να δημιουργήσει μια αθεϊστική ομάδα στην Κύπρο – ανακάλυψε όμως ότι ήδη υπήρχε μία στο φέισμπουκ. Οι Cyprus Atheists (Άθεοι Κύπρου) είχαν δημιουργηθεί το 2008 από τον Κυριάκο Παπασπύρου, έναν τριαντάχρονο graphic designer (σχεδιαστή γραφικών), γεννημένο στο χωριό Αθηένου και σήμερα κάτοικο Λευκωσίας.

Οι δυο τους αντάλλαξαν πολλά ηλεκτρονικά μηνύματα κι αποφάσισαν, στους μήνες που ακολούθησαν την επιστροφή του Μιχάλη, να οργανώσουν καλύτερα την ομάδα. Άλλαξαν το αρχικό όνομα σε Cyprus Freethinkers (Όμιλος Ελεύθερης Σκέψης Κύπρου), ώστε να διευρύνουν το αντικείμενό τους. Η ομάδα του φέισμπουκ έχει γύρω στα 1250 μέλη καθώς κι έναν αλληλένδετο ιστότοπο (www.cyprusfreethinkers.org), αλλά είναι σε εξέλιξη το σχέδιο για μια πιο φυσική παρουσία, «επίγεια», σε αντίθεση με τη διαδικτυακή. Το σχέδιο είναι ν’ αποτελέσουν μια πιο ολοκληρωμένη λέσχη, να οργανώσουν σεμινάρια, αναγνώσεις κ.ο.κ. – καθώς κι ένα μέρος, λέει ο Μιχάλης, «όπου ο κόσμος θα μπορούσε να τηλεφωνήσει και να πει το πρόβλημά του, εφόσον υπάρχουν διακρίσεις».

Υπάρχει πράγματι διάκριση σε βάρος των αθέων; Όχι επίσημα, παραδέχεται ο Κυριάκος – ένας θερμός ομιλητής με ένα έξυπνο ευδιάθετο στυλ – «αλλά μπορείς να διαισθανθείς την υποβόσκουσα διάκριση: «Για μισό λεπτό, δεν είσαι ένας από μας»… Η Κύπρος, όπως ξέρουμε, είναι ένα από τα περισσότερο θεϊστικά κράτη στην ΕΕ, κι αν δεν είσαι κάτω από τη θεϊστική ομπρέλα, είσαι ξένος, και συχνά υπάγεσαι σε διακρίσεις». Όχι φυσικά ότι χάνουν άνθρωποι τη δουλειά τους επειδή είναι άθεοι – τουλάχιστον απροκάλυπτα – αλλά η συζήτηση τέτοιων πεποιθήσεων στο γραφείο είναι ένα ευαίσθητο θέμα, σαν να ήταν κάτι τρομερό.

Ο Μιχάλης πάει ακόμη παραπέρα: «Αντιμετώπισα διακρίσεις για τα πιστεύω μου όταν ήμουν στη Λουιζιάνα, από άλλους Έλληνες και Κύπριους», μας λέει. Υπήρξε πρόεδρος του Ομίλου Ελλήνων Φοιτητών (έκανε το διδακτορικό του στη Φιλοσοφία εκείνη την εποχή) και αντιπρόεδρος της λέσχης Αθέων (Atheists’ Club) – ένας συνδυασμός που εξόργιζε ορισμένους, ιδιαίτερα όταν άλλαξε το καταστατικό του Ομίλου Ελλήνων Φοιτητών, ώστε το χρηματικό απόθεμα που έμενε στα ταμεία στο τέλος της χρονιάς να μη μεταβιβάζεται αυτόματα στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Νέας Ορλεάνης (αντίθετα θα πήγαινε όπου αποφάσιζε η πλειοψηφία, κάτι που έμοιαζε, και ήταν, δικαιότερο). Υπήρξαν παρενοχλήσεις, ύβρεις, και τελικά ένα περιστατικό που ένας Κύπριος προσπάθησε να του επιτεθεί. Κλήθηκε η αστυνομία, κι ο Μιχάλης γνωστοποίησε το θέμα στα ΗΕ ως περίπτωση διάκρισης έναντι των πιστεύω του.

Παρά την ανωτέρω διατύπωση, η αθεΐα δεν είναι στην πραγματικότητα «πιστεύω» – και σίγουρα όχι λατρεία, όπως φαντάζονται κάποιοι. «Είναι αμφισβήτηση της πίστης σου κι όχι προσπάθεια να επιβάλω τα δικά μου πιστεύω σε σένα», εξηγεί ο Stephen Nugent, ένας σχετικά πρόσφατος μεταπεισθείς που αυτοαποκαλείται «μη δογματικός άθεος». Σε αντίθεση με τον Μιχάλη, που έκανε διαλέξεις για την αθεΐα, και με τον Κυριάκο, που έγραψε άρθρα στο Politis, ο Stephen δεν είναι ενεργά αναμεμειγμένος στους Cyprus Freethinkers – αλλά έλαβε μέρος στον πρόσφατο διαγωνισμό του ιστότοπου για μπλουζάκια, υποβάλοντας πιθανά σχέδια για το λογότυπο της επίσημης μπλούζας της ομάδας.

Μια ματιά στη λίστα των προτάσεων (όχι μόνο του Stephen) είναι διδακτική. Ποικίλουν από αυτά της ακραίας αντιπαράθεσης – ένα μαύρο μπλουζάκι με τη λεζάντα «Κάψτε την Εκκλησία της γειτονιάς σας», ή «Πολύ ηλίθιος για να καταλάβεις την επιστήμη; Δοκίμασε τη θρησκεία» – έως τα περιπαιχτικά, όπως αυτό με τον σκεπτικό Ιησού που καταλήγει να προσεύχεται για σουβλάκια. Αλλά για τον πρωτοπόρο είναι το λογότυπο με έναν τεράστιο ανθρώπινο εγκέφαλο, με υπότιτλο ένα ρητό του Carl Sagan: Ασυνήθιστοι ισχυρισμοί απαιτούν ασυνήθιστες αποδείξεις» – επειδή αυτό είναι η επιτομή της ελεύθερης σκέψης, είναι πίστη στη δύναμη της λογικής και κάλεσμα στους πιστεύοντες ν’ αποδείξουν τη θεωρία τους. O Stephen είναι ξεκάθαρος για τη δική του «μη δογματική αθεΐα»: «Ο ορισμός μου είναι αυτός: ‘Φέρε μου επιστημονικά επιχειρήματα, στοιχεία και αποδείξεις (για το θεό), και θα το σκεφτώ.’»

Είναι τριάντα τριών ετών, βραβευμένος κινηματογραφιστής, συμπαθητικός και λίγο αδέξιος, καθώς διασχίζει ξυπόλυτος κι αναμαλλιασμένος το μικρό του διαμέρισμα στην παλιά Λευκωσία. Είναι μισός Ιρλανδός, γεγονός που χρωμάτισε τις πρώιμες θρησκευτικές του εμπειρίες. Η μητέρα του πήγαινε στην εκκλησία πιο πολύ για επίδειξη, ενώ ο πατέρας του – που απαγορευόταν να μπει, όντας ένας αλλόθρησκος καθολικός (αν και στην πραγματικότητα απείχε εντελώς) – «μου κρατούσε το χέρι έξω απ’ την εκκλησία κοροϊδεύοντας τους τσαρλατανισμούς που γίνονταν». Ίσως σας φαίνεται ότι αυτό εξηγεί την αθεΐα – αλλά στην πραγματικότητα μόλις πέρυσι ξεκαθάρισε την απορία στο μυαλό του, και σε κάθε περίπτωση η πρότερη εμπειρία δείχνει να έχει λίγη σημασία. Ο Κυριάκος, μεγαλώνοντας σε χωριό, ήταν πολύ θρησκευόμενος ως τα 16-17 του («τόσο ήξερα»), όταν διευρύνοντας κατά πολύ τα αναγνώσματά του, κατέληξε ότι η θρησκεία είναι μύθος. Για τον Μιχάλη, το σημείο-κλειδί ήταν ο θαυμασμός του για την αρχαία ελληνική φιλοσοφία – ο ηθικός σκεπτικισμός του Σωκράτη, ο αναντίρρητος αθεϊσμός του Καρνεάδη και του Δημόκριτου – σε συνδυασμό με το μάθημα της Θρησκευτική Μόρφωσης που έκανε στο λύκειο. Η αντίθεση μεταξύ του ανοιχτού μυαλού απ’ τη μια, και του δογματισμού απ’ την άλλη, τον ανάγκασαν να κρατήσει αποστάσεις – αν και μόνον όταν βρέθηκε στις ΗΠΑ κι άρχισε να κάνει παρέα με μαχητικούς αθέους σταμάτησε ολωσδιόλου να πιστεύει. «Κανείς δε γίνεται άθεος απ’ τη μια μέρα στην άλλη», εξηγεί. «Για μένα χρειάστηκαν χρόνια και χρόνια σπουδών, απορρίψεων και αποδοχών, καθώς και μια εσωτερική υπαρξιακή αναζήτηση».

Για τον Stephen η αναζήτηση ειλικρινά άρχισε αφού γύρισε πέρυσι απ’ το Βόρειο Πόλο. Γυρνάει ταινίες για την Greenpeace, έχοντας βρεθεί γι’ αρκετούς μήνες στην αρκτική τα τελευταία δυο καλοκαίρια – και μετά από αρκετές εβδομάδες ακτιβισμού, κινηματογράφησης «οικο-μαχητών» σε δράση και βουτώντας κάποια στιγμή κι ο ίδιος στο παγωμένο νερό, ένιωσε την ανάγκη να κάτσει σπίτι και να ψαχτεί εσωτερικά. Άρχισε να μελετά διάφορες θρησκείες, κατέβασε το Κοράνι και την Αγία Γραφή, παρακολούθησε ντοκιμαντέρ και διαδικτυακές συζητήσεις – και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «το όλο θέμα είναι ψευδαίσθηση». Η θρησκεία αφήνει πολλά κενά κι αναπάντητες ερωτήσεις. Γιατί ο Ιησούς εμφανίστηκε μόλις πριν 2000 χρόνια πριν, τη στιγμή που ο Homo Sapiens υπάρχει εδώ και 100000 χρόνια; Αν ο θεός δημιούργησε τα πάντα, τον θεό ποιος τον δημιούργησε; Διαβάζοντας από ιστότοπους έκανε έναν κατάλογο με κάποιες από τις φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν στο όνομα του θεού σε βάθος αιώνων: οι σταυροφορίες, η ιερά εξέταση, εθνικές καθάρσεις, φετφάδες, φόνοι τιμής, καταπίεση γυναικών και ομοφυλόφιλων, ανθρώπινες θυσίες, καύση μαγισσών, γενετικός ακρωτηριασμός. Πάνω απ’ όλα, έχοντας παρακολουθήσει διάφορες συζητήσεις, έχει πειστεί ότι δεν υπάρχει περίπτωση ο θεϊστής να μεταπείσει τον άθεο ή τ’ αντίθετο: «Δεν υπάρχει περίπτωση να βρεθεί κοινό έδαφος».

Θυμάμαι το παραπάνω όταν πηγαίνω στην Αρχιεπισκοπή της Λευκωσίας, αναρωτώμενος τι έχει να πει η άλλη πλευρά. Στο γραφείο εκκλησιαστικής κατήχησης, μια ομάδα νεαρών θεολόγων – όλοι γύρω στα 30 – πέφτουν πάνω μου με σπινθηροβόλο βλέμμα. «Δεν πιστεύω ότι υπάρχουν άθεοι», λέει ένας (μιλάνε σαν ομάδα, και αρνούνται να δώσουν τα ονόματά τους). «Δεν υπάρχουν άθεοι. Υπάρχουν μόνο άνθρωποι που αποξενώθηκαν απ’ την αλήθεια, για να την ανακαλύψουν. Όλα τα όντα ελκύονται από κάποια ανώτερη δύναμη.»

Ο Μιχάλης Αριστείδου βρήκε τις ρίζες της αθεΐας στην αρχαία Ελλάδα, αλλά η ομάδα των θεολόγων λέει ότι «γεννήθηκε στη δύση» (εννοώντας την καθολική εκκλησία), ως αντίδραση στην πιο καταπιεστική θεολογία του θεού-μπαμπούλα («Στην ανατολή μιλάμε για θεό αγάπης, που γαλουχεί τον άνθρωπο σαν να ήταν η μητέρα του»). Και οι τρεις Ελεύθεροι Στοχαστές σημείωσαν ότι επιστήμη και θρησκεία είναι ασύμβατα, αλλ’ η ομάδα των θεολόγων επιμένει ότι δεν υπάρχει σύγκρουση. Πάνω απ’ όλα, ο Stephen Nugent μου είπε πως πιστεύει ότι «Η αθεΐα θα έπρεπε να είναι η προεπιλεγμένη θέση κάθε ανθρώπου στη γη», ενώ η θρησκεία είναι η κατασκευή που επιβάλουμε στη φυσική μας αθωότητα – ή, αντιγράφοντας τα λεγόμενα του Κυριάκου: «Ο άνθρωπος έφτιαξε τον θεό κι όχι τ’ αντίστροφο» – ενώ οι θεολόγοι πιστεύουν το ακριβώς αντίθετο.

«Κάθε άνθρωπος έχει την εικόνα του Θεού μέσα του», πληροφορούμαι, «και δημιουργήθηκε με σκοπό ν’ αναζητά τον Θεό – γιατί μόνο αυτό θα τον ολοκληρώσει ως ύπαρξη, η παρουσία του θεού στη ζωή του». Ο θεϊσμός είναι η φυσική μας κατάσταση, η αθεΐα αφύσικη. «Είναι σαν να λες σε μια έγκυο ότι δεν είναι έγκυος όταν νιώθει τις κλωτσιές του παιδιού της μέσα στην κοιλιά της. ‘Μα το νιώθω!’ (θα έλεγε). Κάποιος που έχει τον Θεό μέσα του το ξέρει.»

Κι αν παρόλ’ αυτά δεν τον νιώθουν; Κι αν αναζητούν απτές αποδείξεις; «Μπορούμε ποτέ να το αποδείξουμε επιστημονικά; Στην πραγματικότητα όχι,» παραδέχεται ο ιερέας John Tyrrell – γνωστός ως πατέρας John – στον καθεδρικό του αγίου Παύλου στη Λευκωσία. Ο πατέρας John είναι Καναδός, με την άσπρη γενειάδα προφήτη της παλαιάς διαθήκης (είναι επίσης το μόνο πρόσωπο αυτού του άρθρου που είναι πάνω από 40 ετών)• έζησε για χρόνια στο Yukon, εργαζόμενος σε θερμοκρασίες υπό το μηδέν, πριν καταλήξει στην Κύπρο – κι εξηγεί ότι έχει δει «αυτό που πιστεύει ότι είναι το χέρι του θεού, να επιδρά στους ανθρώπους, στη διάρκεια των 66 ετών της ζωής του». Λόγου χάρη; Θεραπευτικά θαύματα, απαντάει. Σχέσεις που διορθώθηκαν με τη δύναμη της προσευχής. Άνθρωποι που είχαν οράματα «κακά πνεύματα, όπως πίστευαν» να ανακουφίζονται από αγιασμό. Τα περισσότερα, έτσι κι αλλιώς, είναι θέμα πίστης – κι η πίστη δεν είναι λογική. «Όταν περνάς το δρόμο, δεν ‘πιστεύεις’ ότι θα περάσει αυτοκίνητο,» παρατηρεί ο Κυριάκος. «Απλά ελέγχεις δεξιά-αριστερά, κι αν δεν έρχεται κανένα, περνάς.»

Η προσπάθεια να βρούμε κοινό παρονομαστή στο τρίο των Ελεύθερων Στοχαστών είναι άσκοπη («Δεν είναι όλοι οι άθεοι ίδιοι», εξηγεί ο Μιχάλης). Ωστόσο, θα μπορούσε να βρεθεί σε κάτι που αναφέρει ο πατέρας John. «Η λατρεία του θεού είναι αποτελεσματική», μου λέει. «Είναι τεράστιο πλεονέκτημα να είσαι μέλος της λατρευτικής κοινότητας» – και ίσως αυτό να είναι το κλειδί, το γεγονός ότι η θρησκεία λειτουργεί σαν ένα είδος κοινωνικής «κόλλας». Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 95 % των Κυπρίων αυτοχαρακτηρίζονται θρησκευόμενοι, παρόλο που μόνο το 19 % πηγαίνει στην εκκλησία κάθε Κυριακή. Λες και η θρησκεία είναι κάρτα μέλους μιας λέσχης που επισκέπτονται περιστασιακά, αλλά η γνώση ότι κι άλλοι Κύπριοι είναι μέλη τους φέρνει πιο κοντά.

Ο Μιχάλης απ’ την άλλη δεν ανήκει στη λέσχη αυτή – ούτε στην κυπριακή κοινωνία. Την ώρα που θα το διαβάζετε αυτό, ο ίδιος, η αμερικανίδα σύζυγός του και τα δυο μικρά παιδιά τους θα έχουν επιστρέψει στις ΗΠΑ, έχοντας βαρεθεί την Κύπρο (μολονότι καθαρά για επαγγελματικούς λόγους) μετά από έξι μήνες. Ο Stephen, επίσης, είναι κατά κάποιον τρόπο ξένος, δουλεύοντας περισσότερο στο εξωτερικό, κι ακόμη κι ο Κυριάκος πρέπει να ένιωθε εκτός τόπου στην κλειστή θρησκευόμενη ζωή της Αθηένου. Κατά κάποιον τρόπο, το ανέκδοτο του Μιχάλη στους τότε νεαρούς είχε ένα ψήγμα αλήθειας: ‘το μίσος για τους γονείς σας’ – ή τον κόσμο των γονιών σας – είναι μέρος της αιτίας γι’ αμφισβήτηση, και δεν μπορείς να σκεφτείς ελεύθερα, παρά μόνον αφού πρώτα αμφισβητήσεις την υπάρχουσα κοινωνία. Ακριβώς γι’ αυτό ο Όμιλος Ελεύθερης Σκέψης Κύπρου είναι τόσο απαραίτητος: για να δημιουργήσει μια εναλλακτική κοινωνία, παράλληλα με την πανταχού παρούσα λατρευτική κοινωνία.

Γιατί να περιπλέκουμε τα πάντα; Γιατί να βάζουμε ταμπέλες (όπως «θεός») σε κάτι που δεν καταλαβαίνουμε; «Αφήστε μας να ζούμε μ’ αυτά που ξέρουμε!» δηλώνει ο Stephen καθώς με συνοδεύει προς την πόρτα – αλλ’ αυτό είναι το πρόβλημα για τους άθεους, ότι «αυτά που ξέρουμε» είναι τόσο συντριπτικά θρήσκα. Έξω, ετοιμασίες για τα Χριστούγεννα. Κάλαντα που γιορτάζουν τη γέννηση του υιού του θεού, άγγελοι διακοσμούν τις βιτρίνες των καταστημάτων. Αποφάσισα πως το παράκανα με τα πνευματικά ζητήματα, και πήγα σινεμά – όπου το πρώτο πράγμα που αντίκρισα ήταν το τρέιλερ για το «Τρανσφόρμερς 3». Εξωγήινοι έρχονται, άλλη μια ποικιλία της ανθρώπινης επιθυμίας για κάτι παραπάνω. «Δεν είμαστε μόνοι μας, τελικά.» λέει ένας χαρακτήρας της ταινίας σε άλλον. Κι αν είμαστε;


Η ΑΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΜΕ ΕΠΙΣΤΗΜΗ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΙΚΗ

20.Μάι..2011

Πώς Επιστήμη, Φιλοσοφία και Λογική απομυθοποιούν και ξεθεμελιώνουν τη Θρησκεία

Αρκετοί μεγάλοι επιστήμονες και φιλόσοφοι έχουν εκφράσει κατά καιρούς τις απόψεις τους περί συμβατότητας ή μη της Επιστήμης με τη Θρησκεία. Για παράδειγμα, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν είπε σε ένα συνέδριο το 1941 ότι «Επιστήμη χωρίς Θρησκεία είναι ανάπηρη, Θρησκεία χωρίς Επιστήμη είναι τυφλή». (1) Ένας φιλόσοφος, ο Φράνσις Μπέικον, είχε πει τον 17ο αιώνα το εξής εκπληκτικό: «(Η) εις βάθος Φιλοσοφία φέρνει το νου των ανθρώπων στη Θρησκεία».

Το θέμα μας στο παρόν άρθρο δεν είναι η εξακρίβωση των θρησκευτικών αντιλήψεων του Αϊνστάιν ή του Μπέικον, αλλά η ανάλυση των παραπάνω, ή παρόμοιων, ισχυρισμών από οποιονδήποτε και αν προβάλλονται. Θα εξετάσουμε το θέμα επιστημολογικά αντιπαραβάλλοντας τους παραπάνω ισχυρισμούς με δυο συγκεκριμένα παραδείγματα από το Χριστιανισμό και τον Ισλαμισμό σε συνάρτηση με το επιστημονικό και ορθολογικό τους περιεχόμενο. Θα κρατήσουμε την ανάλυση περισσότερο επί του συγκεκριμένου, και όχι του γενικού, για λόγους έκτασης του άρθρου, αλλά κι επειδή πιο γενικές εκτενείς αναλύσεις έχουν γίνει αλλού (2).

Η αξία των παρακάτω παραδειγμάτων έγκειται στο γεγονός ότι στο πρώτο οι δυο θρησκείες κάνουν «επιστημονικούς» ισχυρισμούς αντίθετους με έγκυρα αποτελέσματα της Επιστήμης, και στο δεύτερο κάνουν λογικά αντιφατικούς ισχυρισμούς, ισχυρισμούς δηλαδή αντίθετους στην λογική και τον ορθολογισμό.

Αντιεπιστημονικές αυθαιρεσίες της Θρησκείας

Είναι λοιπόν η Επιστήμη και η Θρησκεία δυο αλληλοεξαρτώμενα και αλληλοσυμπληρούμενα πεδία γνώσης, όπως κάποιοι υποστηρίζουν, ή είναι δύο πεδία γνώσης εντελώς διαφορετικά; Φυσικά, πολλοί θα μπορούσαν άνετα να αμφισβητήσουν αν κατ’ αρχήν η Θρησκεία αποτελεί, εμπεριέχει, ή παράγει γνώση, και άλλοι θα μπορούσαν πάλι να υποστηρίξουν ότι, ακόμη και αν υποθέσουμε ότι η Θρησκεία εμπεριέχει γνώση, τότε αυτή είναι σε πολλά σημεία αντίθετη με την Επιστήμη, και συνεπώς τα δυο πεδία γνώσης δεν είναι αλληλοσυμπληρούμενα, αλλά αλληλοαναιρούμενα. Επίσης η Επιστήμη έχει προωθηθεί πολύ περισσότερο από φιλελεύθερα/κοσμικά μυαλά, παρά από συντηρητικά/θρησκευτικά, και η Θρησκεία δέχεται σημαντικά κτυπήματα κάθε φορά που η Επιστήμη ανακαλύπτει κάτι νέο, οπότε ούτε και αλληλοεξαρτώμενα είναι τα δυο πεδία. Έκτος και αν κάποιος αντιλαμβάνεται ως «αρνητική» την όποια αλληλοεξάρτηση.

Παράδειγμα 1ο

Διαβάζουμε στην Αγiα Γραφή και στο Κοράνι αντίστοιχα τα εξής:

α. «Και τον λαγώον διότι αναμασσά μεν (την τροφή) πλην δεν είναι δίχηλος (στα πόδια) είναι ακάθαρτος εις εσάς.» («Λευιτικόν», 11:6).

β. «Δημιουργήθηκε (ο άνθρωπος) από νερό χυνόμενο έμπροσθεν, που προέρχεται από μεταξύ της ραχοκοκαλιάς και των πλευρών.» [Κοράνι, Σούρα 86:6-7 (3)].

Φυσικά και οι δύο παραπάνω ισχυρισμοί θεωρούνται αληθείς από τις αντίστοιχες θρησκείες, βάσει του ότι τα βιβλία από τα οποία προέρχονται οι ισχυρισμοί, θεωρούνται ως ο («αληθής») «Λόγος του Θεού». Προφανώς όμως, και οι δυο ισχυρισμοί είναι αναληθείς, αφού έρχονται σε αντίθεση με αληθή επιστημονικά γεγονότα από τη Ζωολογία και την Εμβρυολογία αντίστοιχα.

Ο λαγός σαφέστατα δεν είναι μηρυκαστικό, όπως υποστηρίζεται στην Αγία Γραφή, ούτε το ανδρικό σπέρμα προέρχεται από κάπου μεταξύ της ραχοκοκαλιάς και των πλευρών (νεφρά;), όπως υποστηρίζεται στο Κοράνι, αλλά από τους όρχεις (4). Επίσης, φιλοσοφικά μιλώντας, και βάσει των ανωτέρω, φαίνεται ότι οι παραπάνω θρησκείες δεν συμβαδίζουν ούτε με επιστημολογικές θεωρίες όπως ο Εμπειρισμός και η Θεωρία της Αντιστοιχίας. Η πρώτη υποστηρίζει ότι η γνώση αποκτάται από τις αισθήσεις, ενώ η δεύτερη λέει πως γνώση είναι ό,τι αντιστοιχεί στα γεγονότα.

Φιλόσοφος (φίλος + σοφία) είναι αυτός, που αγαπά τη σοφία, τη γνώση. Πρώτος χρησιμοποίησε τη λέξη ο Πυθαγόρας, ο οποίος αυτοαποκαλούνταν φιλόσοφος, δηλαδή εραστής της σοφίας και όχι σοφός. (Στην εικόνα «Η Φιλοσοφία» του Ραφαήλ – 16ος αιώνας.)

Η Φιλοσοφία γεννήθηκε ως έννοια, όταν αμφισβητήθηκε και αποδυναμώθηκε η Θρησκεία. Στην πραγματική της έκφραση αποτέλεσε την έλλογη και φυσική θεώρηση της πραγματικότητας, όταν οι υπερφυσικοί, εξωφυσικοί και μεταφυσικοί τρόποι σκέψης, που χαρακτήριζαν τον πνευματικά ανεξέλικτο άνθρωπο, αποδείχτηκαν ανεπαρκείς και αναξιόπιστοι.

H θρησκευτική «γνώση»

Εδώ κάποιος θα μπορούσε να πει ότι και η γνώση από τα (καθαρά) Μαθηματικά δεν συμβαδίζει με τις παραπάνω επιστημολογικές θεωρίες, όμως είναι αποδεκτή. Σωστά, το θέμα όμως είναι ότι η μαθηματική γνώση βασίζεται στην επιστημολογική θεωρία του Ρασιοναλισμού (Ορθολογισμού), με την οποία οι δύο θρησκείες, όπως θα δούμε παρακάτω στο επόμενο Παράδειγμα, έρχονται σε αντίθεση. Όταν δηλαδή μια Θρησκεία έρχεται σε αντίθεση με το τι καταλαβαίνει η Επιστήμη ως γνώση και με το τι καταλαβαίνει η λογική ως γνώση, είναι να απορεί κανείς το τι μένει να αποκαλέσουμε «θρησκευτική γνώση» (5).

Μια καλή άσκηση, στο σημείο αυτό, θα ήταν πιθανόν η ακόλουθη: Αντιπαραβάλετε τους παραπάνω στίχους από την Αγία Γραφή και το Κοράνι με τα λόγια του Αϊνστάιν («Επιστήμη χωρίς Θρησκεία είναι ανάπηρη, Θρησκεία χωρίς Επιστήμη είναι τυφλή»), και σχολιάστε εάν κατά την γνώμη σας ο ισχυρισμός του Αϊνστάιν, ιδίως το πρώτο σκέλος, έχει βάση ή όχι. Μπορεί άραγε να υπάρξει γνήσια ή ωφέλιμη συνεργασία μεταξύ Θρησκείας και Επιστήμης; Μήπως κατά την άποψή σας η Επιστήμη απομυθοποιεί και ξεθεμελιώνει τη θρησκεία και συνεπώς απειλεί η πρώτη τη δεύτερη; Πιστεύετε ότι οι στίχοι του Παραδείγματος 1 είναι ικανοί να διαχωρίσουν τουλάχιστον τα θέματα Θρησκείας και Θεού;

«Και είπεν ο όφις προς την γυναίκα τω όντι είπεν ο Θεός μή φάγητε από παντός δένδρου του Παραδείσου. Και είπεν η γυνή προς τον όφιν…».

Στη Βίβλο («Γένεσις», 3:1-5) περιγράφονται πράγματα, που αντιστρατεύονται πλήρως τη λογική: η συνομιλία μιας γυναίκας (Εύας) με ένα φίδι για παράδειγμα, η οποία -σημειωτέον- είναι βασικότατη για τη Χριστιανική Θρησκεία, γιατί από τη συνομιλία αυτή προέκυψε το προπατορικό αμάρτημα, η πτώση του ανθρώπου από τον Παράδεισο, η έλευση του γιου του Θεού στη Γη, η σταύρωση, η ανάσταση κ.τ.λ.. Αναρίθμητοι παραλογισμοί υπάρχουν όχι μόνο μέσα στην Αγία Γραφή, αλλά και στα ιερά κείμενα όλων των θρησκειών.

Η Θρησκεία αντιστρατεύεται τη Λογική

Παράδειγμα 2ο

Τι γίνεται όμως με το «ορθολογικό» περιεχόμενο των επιστημολογικών ισχυρισμών της Θρησκείας; Διαβάζουμε επίσης στην Αγiα Γραφή και στο Κοράνι αντίστοιχα τα ακόλουθα:

α. «Παραλαμβάνει αυτόν ο διάβολος εις όρος πολύ υψηλόν και δεικνύει εις αυτόν πάντα τα βασίλεια του κόσμου και την δόξαν αυτών.» («Κατά Ματθαίον», 4:8).

β. «Ω Μοχάμεντ, πες (σε αυτούς): “Όλα από τον Αλλάχ έρχονται”… Ω άνθρωπε. Ό,τι καλό σου συμβεί προέρχεται από τον Αλλάχ. Και ό,τι κακό σου συμβεί προέρχεται από εσένα τον ίδιο.» (Κοράνι, Σούρα 4:78-79).

Ξανά και οι δυο ισχυρισμοί παραπάνω θεωρούνται αληθείς από τις αντίστοιχες θρησκείες, βάσει του ότι τα βιβλία, από τα οποία προέρχονται οι ισχυρισμοί, θεωρούνται ως ο («αληθής») «Λόγος του Θεού». Προφανώς όμως, και οι δυο ισχυρισμοί έρχονται σε αντίθεση με βασικούς κανόνες της Λογικής. Για παράδειγμα, όσο ψηλό κι αν είναι το όρος, είναι λογικά αδύνατο να δει κανείς βασίλεια που υπάρχουν σε αντιδιαμετρικό σημείο της (σφαιρικής) Γης. Κάποιος θα μπορούσε, φυσικά, να μπει στον πειρασμό και να προσπαθήσει να υπερασπιστεί τον ισχυρισμό ως εξής: Ο ισχυρισμός δεν είναι κατ’ ανάγκη αντίθετος στη Λογική, αν δεχτεί κανείς ότι η Γη είναι επίπεδη (και όχι σφαιρική), γεγονός που πιθανότατα είναι συμβατό και με τις αντιλήψεις της τότε εποχής, κ.λπ.. (Βλ. “Στήτω ο Ήλιος κατά Γαβαών”: Η ιεροποίηση της επιπεδότητας της Γης στο Χριστιανισμό). Όμως, ακόμη κι αν πράγματι πίστευαν ότι η Γη είναι επίπεδη, και εάν αυτό έσωζε τον ισχυρισμό από το να θεωρηθεί αντίθετος στη Λογική (6), δυστυχώς για τους θρησκευόμενους ο ισχυρισμός δεν θα απέφευγε το να θεωρηθεί σήμερα αντιεπιστημονικός.

Στον ισχυρισμό του Κορανίου έχουμε καθαρά μια παραβίαση ενός από τους βασικούς νόμους της Λογικής. Συγκεκριμένα, του Νόμου της Απόκλισης του Τρίτου, που λέει ότι (μόνο) μία από τις προτάσεις P ή -P (=η άρνηση της P) μπορεί να είναι αληθής (7).

O άγιος Θωμάς Ακινάτης υπέτασσε τον Ορθό λόγο στην πίστη. Όταν ο φιλόσοφος προσκρούει σε αντινομίας, πρέπει –σύμφωνα με τη διδασκαλία του- να υποτάσσεται ως πιστός στα χριστιανικά δόγματα. Με αυτό το σκεπτικό στο βιβλίο του “Summa Theologiae” (Σύστημα θεολογίας) επιχείρησε να παραχαράξει το φιλοσοφικό έργο του Αριστοτέλη.

Στον “Θρίαμβο του Θωμά Ακινάτη” (Benozzo Gozzoli, 1471, Μουσείο Λούβρου) εικονίζεται ο άγιος συμπαραστεκόμενος από δύο άθλιες μορφές, που παριστάνουν τον Αριστοτέλη και τον Πλάτωνα, ενώ στα πόδια του είναι πεσμένος ο Αβερρόης (Ισπανοάραβας φιλόσοφος του 12ου αιώνα). Στο επάνω μέρος φαίνεται ο Γιαχβέ με διάφορες βιβλικές μορφές γύρω του.

Φυσικά, σύγχρονες επιστημονικές θεωρίες, όπως η Κβαντομηχανική, φαίνεται ότι παραβιάζουν τον Νόμο Απόκλισης του Τρίτου, αφού αποδέχονται προτάσεις όπως Ρ = «το φωτόνιο συμπεριφέρεται σαν σωματίδιο» και -Ρ = «το φωτόνιο συμπεριφέρεται σαν κύμα (όχι σωματίδιο)» ως αληθείς, κ.λπ.. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι και όλες οι προτάσεις που εκφράζει κανείς έχουν τέτοια ιδιομορφία. Η υπό ανάλυση πρόταση του Κορανίου Q = «όλα προέρχονται από τον Αλλάχ» (συμπεριλαμβανόμενων και των «κακών») δεν είναι τέτοιας ιδιομορφίας, αφού είναι μέρος του (μη αναθεωρήσιμου) ορισμού του Αλλάχ («ως ποιητή των πάντων»), ότι όλα προέρχονται από αυτόν. Επομένως, η -Q = «όχι όλα προέρχονται από τον Αλλάχ» (δηλαδή «κάποια» δεν προέρχονται από τον Αλλάχ) δεν μπορεί παρά να είναι λανθασμένη. Δεν είναι δηλαδή ο Αλλάχ όπως το φωτόνιο, το οποίο έχει ταυτοχρόνως δυο ιδιότητες (αλλά και ορισμό, που επιδέχεται αναθεώρηση), αλλά είναι κάποιος με (μη αναθεωρήσιμο) ορισμό και με μια ιδιότητα («ποιητής των πάντων»), η οποία εξαίρει την άρνησή της. Το πρόβλημα όμως είναι ότι, στον παραπάνω ισχυρισμό, το Κοράνι δέχεται και την άρνηση της Q.

Όπως προηγουμένως, μια άλλη καλή άσκηση στο σημείο αυτό θα ήταν πιθανόν η ακόλουθη: Ο φιλόσοφος Φράνσις Μπέικον τον 17ο αιώνα είχε πει το εξής: «Είναι αλήθεια ότι λίγη Φιλοσοφία στρέφει τον ανθρώπινο νου στον αθεϊσμό, όμως η εις βάθος φιλοσοφία φέρνει το νου των ανθρώπων στη Θρησκεία». (8)

Λαμβάνοντας υπ’ όψη ότι η Λογική αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της Φιλοσοφίας, αντιπαραβάλετε τους στίχους του Παραδείγματος 2 (από την Αγία Γραφή και το Κοράνι) με τα παραπάνω λόγια του Μπέικον και σχολιάστε εάν κατά την γνώμη σας ο ισχυρισμός του έχει βάση ή όχι. Μπορεί άραγε να υπάρξει γνήσια ή ωφέλιμη συνεργασία μεταξύ Θρησκείας και Φιλοσοφίας; Μήπως κατά την άποψή σας η Φιλοσοφία απομυθοποιεί και ξεθεμελιώνει τη Θρησκεία, και συνεπώς απειλεί η πρώτη την δεύτερη; Πιστεύετε, κατά την γνώμη σας, ότι οι στίχοι του Παραδείγματος 2 είναι ικανοί να διαχωρίσουν, τουλάχιστον, τα θέματα Θρησκείας και Θεού;

* * *

Μια συνηθισμένη ψευδο-υπεράσπιση της θρησκείας και της δήθεν «γνώσης» που η τελευταία εμπεριέχει εν παρουσία των παραπάνω παραδειγμάτων, είναι η παρότρυνση ή η απαίτηση από τον πιστό να γίνουν οι στίχοι κατανοητοί ή δεκτοί αλληγορικά κ.λπ.. Όμως, μια τέτοια αντιμετώπιση (μέθοδος) είναι εξ ορισμού μη επιστημονική και αντι-επιστημονική, αφού παράγει μια υποκειμενική κατανόηση και καταγραφή των υποψήφιων γνωστικών γεγονότων, διδαγμάτων, κ.λπ., και όχι μια αντικειμενική αντιμετώπιση, όπως απαιτεί η Επιστήμη και η Λογική. Οπότε Θρησκεία και Επιστήμη (και Λογική) δεν συμβαδίζουν και ως μέθοδος.

Φυσικά, οι περισσότεροι πιστοί επιμένουν στη μη αλληγορική κατανόηση των στίχων και πιστεύουν ότι οι στίχοι, διδαχές, κ.λπ., από τη Βίβλο ή το Κοράνι αποτελούν γεγονότα και αληθή γνώση, που δυστυχώς γι’ αυτούς όμως, κάθε άλλο παρά αληθή γνώση αποτελούν, αφού αντιτίθενται σε αληθή επιστημονικά γεγονότα ή λογικούς κανόνες. Είναι δηλαδή και de facto η ασυμβατότητα της Θρησκείας με την Επιστήμη και τη Λογική.

Μπορεί ορισμένοι επιστήμονες για πολλούς και διάφορους λόγους να μην κατάφεραν να αποδεσμευτούν πλήρως από τα θρησκευτικά δεσμά τους, το έργο όμως που άφησαν πίσω τους δεν έχει σχέση με το μεταφυσικό, αλλά με το ορθολογικό κομμάτι της προσωπικότητάς τους. Ο Ισαάκ Νεύτων, για παράδειγμα, είχε ανατραφεί ως Αγγλικανός στο σχολακιστικό περιβάλλον του Καίμπριτζ κι ήταν εκ πεποιθήσεως θρησκευόμενος. Αυτό που κληρονομήσαμε από αυτόν όμως, αυτό που έμεινε και αξίζει δεν είναι το πώς αντιλαμβανόταν το Θεό, πώς άναβε τα καντήλια, για να τον λατρέψει κ.τ.λ, αλλά η διατύπωση της Θεωρίας της Παγκόσμιας Έλξης και το υπόλοιπο επιστημονικό του έργο.

Όσον αφορά τη δήθεν συμβατότητα Θρησκείας και Φιλοσοφίας, γενικότερα, πέραν του ότι το σχήμα «Θρησκεία – Φιλοσοφία» (από τους ορισμούς και μόνο) αποτελεί ένα οξύμωρο σχήμα, και εδώ έχουμε τρομερές διαφορές στις αποδεκτές μεθόδους παραγωγής γνώσης, τις αρχές που διέπουν τα δύο πεδία ως προς τη συλλογιστική και συμπερασματολογία, τις επιστημολογικές αναλύσεις και προσεγγίσεις κ.λπ., γεγονός που κάνει τα δυο πεδία εντελώς ασύμβατα.

Μα τότε πώς θα μπορούσε κάποιος να εξηγήσει το γεγονός ότι πολλοί επιστήμονες και φιλόσοφοι υπήρξαν και βαθιά θρησκευόμενοι; Με το επίσης γεγονός ότι οι περισσότεροι θρησκευόμενοι επιστήμονες, για παράδειγμα, δεν αναμιγνύουν/διαχωρίζουν τη Θρησκεία τους (προσωπικό) με/από την Επιστήμη τους (επαγγελματικό), γεγονός που ενισχύει το επιχείρημά μας ότι η Θρησκεία και η Επιστήμη δεν είναι συμβατά πεδία.

Όσον αφορά τώρα μια μειονότητα, για παράδειγμα, επιστημόνων, που αναμιγνύουν Θρησκεία και Επιστήμη, αυτοί γελοιοποιούνται από μόνοι τους φιλοσοφικά, αφού υποπίπτουν συνήθως, χωρίς να το αντιλαμβάνονται, σε διαφορά λογικά ή επιστημολογικά σφάλματα. (9)

Σημειώσεις

(1) «Science and Religion», A. Einstein, in Science, Philosophy and Religion, A Symposium (The Conference on Science, Philosophy and Religion in Their Relation to the Democratic Way of Life, Inc., New York, 1941).

(2) B. Russell, Religion and Science, Κεφ.1, Oxford Univ. Press, 1997. Δες επίσης P. Kurtz’s Science and Religion, Κεφ.3, Prometheus Books, 2003. Το πρώτο αποτελεί μια κλασσική, αλλά και ευανάγνωστη, σύγκριση Θρησκείας και Επιστήμης, και το δεύτερο είναι μια εξαίσια συλλογή άρθρων από σύγχρονους επώνυμους επιστήμονες και φιλοσόφους περί της μη συμβατότητας Θρησκείας και Επιστήμης.

(3) Ο μεταφραστής αναφέρει «άντρα και γυναίκα», ενώ άλλοι μελετητές λένε «άντρας». Σε κάθε περίπτωση η κριτική εξακολουθεί να στέκει, αφού ακόμα και αν η γυναίκα προστεθεί στην εικόνα, πάλι υπάρχουν λάθη, αφού καμμία αναφορά δεν γίνεται στο ωάριο και τη συνεισφορά του στη δημιουργία του εμβρύου, κ.λπ..

(4) Φαίνεται εδώ ότι οι Μουσουλμάνοι έχουν περιπέσει στα ίδια λάθη περί Βιολογίας, με κάποιους σημαντικούς αρχαίους Έλληνες, όπως ο Ιπποκράτης και ο Αριστοτέλης (τους οποίους μάλλον θα είχαν αντιγράψει). [Βλ. Hippocratic Writings, p.317-320, ed. G.E.R. Lloyd, (transl. J. Chadwick), 1983) και Aristotle, Generation of Animals, 717b (transl. A.L. Peck, 1953).]

(5) Εισηγήσεις του τύπου: «Ο Χ γνωρίζει ότι το Υ είναι αληθές, επειδή ο Θεός το επιτάσσει» (παραλλαγές της Θεωρίας της Θείας Επιταγής) επιδέχονται τη δριμύτατη κριτική του Πλάτωνα («Ευθύφρων», βλ. Χριστιανικός θεός: Μια ψευδοπλατωνική γελοιογραφία).

(6) Άλλοι λογικά προβληματικοί ισχυρισμοί στην Αγία Γραφή υπάρχουν πολλοί. Για παράδειγμα: «Είπε τις αυτών προφήτης ίδιος αυτών οι Κρήτες είναι πάντοτε ψεύσται… Η μαρτυρία αύτη είναι αληθινή». (Επιστολή προς Τίτον, 1:12-13). Προφανώς, ο συγγραφέας του παραπάνω (ο «Άγιος» Παύλος), αδυνατεί να αναγνωρίσει ότι το παραπάνω αποτελεί παραλλαγή του περίφημου «Παράδοξου του Ψεύτη» (Επιμενίδης ο Κρητικός, 6ος αι. π.Χ.), μια πρόταση λογικά αναποφάσιστη (δηλαδή ούτε αληθή, ούτε ψευδή).

Για να ακριβολογούμε όμως, το παραπάνω «παράδοξο» δεν είναι ακριβώς παράδοξο, είναι απλώς μια λανθασμένη πρόταση. Κάποιος θα μπορούσε να την πει και παράλογη πρόταση, αφού πώς είναι δυνατόν οι κάτοικοι ενός τόπου να είναι όλοι, και πάντα, ψεύτες. Επίσης, αν και το παραπάνω συνήθως αποδίδεται στον Επιμενίδη, το πραγματικό παράδοξο του ψεύτη προέρχεται από τον Ευβουλίδη το Μιλήσιο, τον 4ο αι. π.Χ. Ο τελευταίος είπε: «Ένας άνθρωπος λέει ότι ψεύδεται. Είναι αυτό που λέει αληθές ή ψευδές;» Φυσικά, αν σκεφτεί κανείς, ότι ο «προφήτης» που αναφέρει ο Παύλος είναι ο Επιμενίδης, ο οποίος είναι και Κρητικός, τότε μπορεί να εξάγει κανείς από το παρακάτω επιχείρημα το έξης:

(α) Ο Επιμενίδης λέει ότι οι Κρητικοί πάντα ψεύδονται

(β) Ο Επιμενίδης είναι Κρητικός

(γ) Άρα ο Επιμενίδης πάντα ψεύδεται

(δ) Άρα ο Επιμενίδης λέει ότι πάντα ψεύδεται.

—————————————————

(ε) Άρα ο Επιμενίδης λέει ότι ψεύδεται.

Το τελευταίο συμπέρασμα, αν το πάρει κανείς από μόνο του, είναι στην ουσία το πραγματικό παράδοξο του Ευβουλίδη. Οπότε, ακόμη και αν κανείς αναγνωρίσει την πρόταση του Παύλου [που είναι η (α)] ως μη παράδοξη, εξάγεται εν τούτοις από αυτήν μια παράδοξη πρόταση [που είναι η (ε)].

(7) Ο νόμος αυτός, καθώς και άλλοι βασικοί νόμοι της Λογικής (όπως ο Νόμος της Αντίφασης και ο Νόμος της Ταυτότητας), διατυπώθηκαν αρχικά από τον θεμελιωτή της σύγχρονης Λογικής, τον Αριστοτέλη (Aristotle, Metaphysics, Book Γ, 7, p.107, (transl. H. L.Tancred), 1998. Βλ. Αριστοτέλεια «ανάλυση»: Η ασφαλής μέθοδος προσέγγισης της πραγματικότητας.) Οι νόμοι αυτοί έχουν και κάποιες αδυναμίες. Δεν είναι δηλαδή απαράβατοι. Ο ίδιος ο Αριστοτέλης είχε ήδη αναγνωρίσει μερικές αδυναμίες, συγκεκριμένα του Νόμου της Απόκλισης του Τρίτου σε σχέση με το πώς αυτός εφαρμόζεται σε προτάσεις που αφορούν το μέλλον, κ.λπ., στο βιβλίο του «Όργανον» («Περί Ερμηνείας», κεφ. 9). Ο νόμος όμως είναι σε πλήρη ισχύ στο παράδειγμα που αναφέραμε από το Κοράνι και εφαρμόζεται απόλυτα σε αυτό, οπότε οι συγκεκριμένες προτάσεις υπό ανάλυση, που αφορούν στον Αλλάχ, αφού έρχονται σε αντίθεση με το νόμο, είναι απορριπτέες.

(8) Φράνσις Μπέικον, Τα Δοκίμια, «Περί Αθεϊσμού», 1601.

(9) Όπως η περίπτωση του διάσημου γενετιστή, και κατά τ’ άλλα πολύ καλού επιστήμονα, F. Collins, που κατά την διάρκεια μιας συζήτησης (debate, που οργανώθηκε από το περιοδικό Times) το 2006 με έναν άλλον διάσημο βιολόγο, τον R. Dawkins, είπε και τα εξής: «Ο Θεός είναι έξω από τη φύση, και συνεπώς έξω από το χρόνο και το χώρο… Ο Θεός είναι η απάντηση σε όλες εκείνες τις ερωτήσεις του τύπου “πώς και έτσι έγινε;”» (Εννοεί εδώ ερωτήσεις που η Eπιστήμη δυσκολεύεται να απαντήσει, όπως: γιατί η βαρυτική σταθερά είναι όση είναι; Πώς δημιουργήθηκε η ζωή, και γιατί έτσι; κ.λπ.).

Αυτό που δεν μας είπε όμως ο Collins είναι πώς γνωρίζει ο ίδιος όλα αυτά που ισχυρίζεται. Ότι δηλαδή ο Θεός, για παράδειγμα, είναι «έξω από το χώρο και χρόνο». Εκτός του ότι σαν άνθρωποι δεν έχουμε καμμία γνωστική εμπειρία του κάτι έξω από το χρόνο και χώρο, κ.λπ., δεν απαιτείται επίσης από τον Collins να είναι τουλάχιστον παντογνώστης, όταν κάνει συγκεκριμένους ισχυρισμούς περί της φύσεως του Θεού;

Επίσης, είπε και το εξής: «Οπότε, το «Ξυράφι του Όκκαμ» (Occam’s Razor – Αρχή της Απλούστερης Εξήγησης) με ωθεί να πιστεύω στον Θεό (ως εξήγηση του Σύμπαντος) και όχι στα πολυσύμπαντα, που αποτελούν τέντωμα της φαντασίας». Αν είναι δυνατόν…! Καθαρή κατάχρηση της αρχής εδώ από τον Collins. Εκτός του ότι η θεωρία του Δημιουργισμού (με τον Θεό ως υπόθεση) δεν θα έπρεπε να θεωρείται καν ως ανταγωνίσιμη θεωρία εξήγησης του Σύμπαντος, ακόμα κι αν θεωρούνταν, σε καμμία περίπτωση δεν κάνει τις ίδιες επιστημονικές προβλέψεις (δεν κάνει και ούτε επιβεβαιώνεται πειραματικά) όπως η Κβαντομηχανική ή η Θεωρία των Χορδών/Μεμβρανών (ανεξάρτητα αν οι θεωρίες αυτές έχουν και τα προβλήματά τους). Και ούτε ο Δημιουργισμός κάνει λιγότερες, η απλούστερες, υποθέσεις εξήγησης.

Η σύγκριση, σύμφωνα με την αρχή, γίνεται μεταξύ λογικών θεωριών στο ποια είναι η απλούστερη, και όχι μεταξύ μιας παράλογης και αντιεπιστημονικής θεωρίας (έστω και απλής, που δεν είναι) και επιστημονικών, λογικών θεωριών, πολλά αποτελέσματα των οποίων έχουν ήδη επαληθευτεί.

Δρ. Μιχάλης Αριστείδου

Επικ. Καθηγητής, Τμήμα Μαθηματικών,

Barry University, Miami Shores,

Φλόριντα, Η.Π.Α.

aristidou75@yahoo.com

15.10.2009


ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΣ ΘΕΟΣ: ΜΙΑ (ΨΕΥΔΟ)ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΙΑ

16.Μάι..2011

Ακολουθεί άρθρο του Μιχάλη Αριστείδου δημοσιευμένο στο freeinquiry.gr:

Ο διαχωρισμός θεού – ηθικής στον Πλάτωνα

Στο άρθρο αυτό παρουσιάζουμε ένα σημαντικό επιχείρημα (1) από το διάλογο «Ευθύφρων» του Πλάτωνα περί διαχωρισμού θεού και ηθικής και τις συνέπειες αυτού στη χριστιανική ιδεολογία (2).

Ο Θ. Λαμπρόπουλος πολύ ορθά εξέθεσε σε δύο άρθρα του στην «Ελεύθερη Έρευνα» (3) τις θρησκοληπτικές [έως απαράδεκτες (4)] απόψεις του Πλάτωνα περί απιστίας, αθεΐας κ.λπ., όπως αυτές εκφράζονται στο έργο του «Νόμοι». Πρέπει όμως επίσης να σημειωθεί, για να είμαστε και ακαδημαϊκά δίκαιοι, ότι ο Πλάτωνας σε πιο παλιούς διαλόγους του είχε διαφορετικές απόψεις (5). Μια τέτοια διαφορετική άποψη παρουσιάζουμε εδώ. Σε καμμιά περίπτωση το παρόν άρθρο δεν υποστηρίζει ότι προτάσσει μια φιλοσοφική υπεράσπιση του Πλάτωνα, κάθε άλλο. Παρά μόνο, προσπαθεί να «αποκόψει» κάθε τυχόν απόπειρα επιχειρηματολογίας εκ μέρους χριστιανών απολογητών, ότι ο Πλάτωνας δήθεν ενισχύει τα «επιχειρήματά» τους, έστω και αν ο τελευταίος δεν είναι άθεος. Η θέση μας είναι ότι: Έστω και αν ο Πλάτωνας δεν είναι άθεος, το παρακάτω επιχείρημα κάνει πολύ μεγαλύτερη ζημιά στην έννοια τού (χριστιανικού) θεού, παρά οι απόψεις του περί αθεΐας.

Το Επιχείρημα

Το επιχείρημα του Πλάτωνα εξάγεται βασικά μέσα από το παρακάτω απόσπασμα από τον διάλογο, μεταξύ Σωκράτη και Ευθύφρονος. Ας δούμε πρώτα το απόσπασμα (6):

Σωκράτης: Λοιπόν, αγαπητέ μου, τι θα πούμε τώρα για το ευσεβές; Δεν είναι αλήθεια, ότι αυτό αγαπάται από όλους τους θεούς, καθώς είπες τώρα;

Ευθύφρων: Ναι.

Σωκράτης: Άραγε γι’ αυτό αγαπάται, γιατί είναι ευσεβές, ή για καμμιά άλλη αιτία;

Ευθύφρων: Όχι, αλλ’ ακριβώς, γιατί είναι ευσεβές, αγαπάται.

Σωκράτης: Όθεν, ω Ευθύφρων, αγαπάται το ευσεβές, διότι είναι ευσεβές, και όχι διότι αγαπάται, δια τούτο είναι ευσεβές;

Ευθύφρων: Έτσι μου φαίνεται.

Σωκράτης: Αλλ’ εν τοσούτω, διότι βέβαια αγαπάται από τους θεούς, είναι γι’ αυτό αγαπώμενο και θεοφιλές.

Ευθύφρων: Πώς όχι;

Σωκράτης: Ώστε το αγαπητό στους θεούς δεν είναι το ίδιον πράγμα με το ευσεβές, ω Ευθύφρων, ούτε το ευσεβές είναι το ίδιο με το αγαπητό στους θεούς, καθώς εσύ είπες, αλλά το ένα είναι διαφορετικό από το άλλο.

Ευθύφρων: Πώς δα γίνεται αυτό, ω Σώκρατες;

Σωκράτης: Διότι ομολογήσαμε, ότι το μεν ευσεβές γι’ αυτό αγαπάται, διότι είναι ευσεβές, και όχι ότι είναι ευσεβές, διότι αγαπάται. Αλήθεια βέβαια, το είπαμε αυτό;

Ευθύφρων: Ναι.

Σωκράτης: Το δε αγαπητό στους θεούς βέβαια, διότι αγαπάται από τους θεούς, ακριβώς δι’ αυτό τούτο, διότι αγαπάται, ομολογήσαμε, ότι είναι αγαπητό στους θεούς· όχι όμως, ότι γι’ αυτό αγαπάται, διότι είναι αγαπητό στους θεούς.

Ευθύφρων: Αυτό είναι αληθές.

* * *

Το επιχείρημα τώρα, παίρνει συνοπτικά την παρακάτω λογική μορφή:

1. Ο θεός, είτε:

(α) Επιτάσσει, ότι μια πράξη Χ είναι ηθικά σωστή, επειδή η πράξη Χ είναι ηθικά σωστή ή

(β) Η πράξη Χ είναι ηθικά σωστή, επειδή ο θεός επιτάσσει, ότι η πράξη Χ είναι ηθικά σωστή. [Καλούμε το (β) «θεωρία της θείας επιταγής».]

2. Αν (α), τότε υπάρχει ένα επίπεδο ηθικής διαφορετικό από τι ο θεός επι-τάσσει, και συνεπώς, η «θεωρία της θείας επιταγής» είναι λανθασμένη.

3. Αν (β), τότε είτε:

(γ) Ο θεός έχει λόγο, για τον οποίο θεωρεί την πράξη Χ ως ηθικά σωστή ή

(δ) ο θεός δεν έχει λόγο, για τον οποίο θεωρεί την πράξη Χ ως ηθικά σωστή.

4. Αν (γ), τότε είναι ακριβώς αυτός ο λόγος (όποιος και αν είναι αυτός), που κάνει την πράξη Χ ηθικά σωστή, και όχι του θεού η επιταγή, και συνεπώς, η «θεωρία της θείας επιταγής» είναι λανθασμένη.

5. Αν (δ), τότε οι επιταγές του θεού είναι αυθαίρετες (τυχαίες, αβάσιμες).

Συνεπώς, είτε η «θεωρία της θείας επιταγής» είναι λανθασμένη, είτε οι επιταγές του θεού είναι αυθαίρετες (τυχαίες, αβάσιμες).

Θεωρία της θείας επιταγής: Μια πράξη Χ είναι ηθικά σωστή, επειδή ο θεός το επιτάσσει. Στην εικόνα φαίνεται ο Μωυσής, ενώ φέρνει τις δέκα εντολές, που πήρε από το θεό. Η εβραιοχριστιανική «ηθική» είναι μια φιλοσοφικώς αστήρικτη ηθικολογία, που απευθύνεται σε ανθρώπους αρκετά πειθήνιους, οι οποίοι δέχονται αδιαμαρτύρητα ό,τι θέσφατο τους σερβίρουν.

Αξίζει τον κόπο να κάνει κανείς κάποιες παρατηρήσεις. Κατ’ αρχήν, το επιχείρημα είναι λογικά έγκυρο (δεν είναι δηλαδή λογική πλάνη). Με άλλα λόγια το συμπέρασμα προκύπτει πραγματικά από τις υποθέσεις του, ανεξαρτήτως αν αυτές είναι αληθείς ή όχι. Περαιτέρω εγείρονται ερωτήσεις, όπως ακριβώς κάποιες από αυτές έχουν τεθεί κατά καιρούς σε συγκεκριμένες εργασίες στους φοιτητές μου. Για παράδειγμα:

(α) Αποδεικνύει το παραπάνω επιχείρημα, ότι υπάρχει ή δεν υπάρχει θεός;

(β) Αποδεικνύει το παραπάνω επιχείρημα, ότι, αν υπάρχει θεός, τότε αυτός έχει την οποιαδήποτε σχέση με τις ηθικές μας επιλογές;

(γ) Λαμβάνοντας υπ’ όψη τη χριστιανική αντίληψη, που θεωρεί ότι «πηγή του καλού» είναι ο θεός ή ότι η πίστη στο (χριστιανικό) θεό κάνει «καλύτερους» ανθρώπους, ποιες οι συνέπειες του παραπάνω επιχειρήματος στη χριστιανική ιδεολογία;

(δ) Σχολιάστε την εγκυρότητα των παρακάτω συνεπαγωγών:

(1) Άνθρωπος Χ πιστεύει στο θεό → Άνθρωπος Χ είναι ευσεβής.

(2) Άνθρωπος Χ είναι ευσεβής → Άνθρωπος Χ πιστεύει στο θεό.

(ε) Σχολιάστε την παρακάτω φράση από τον Ντοστογιέφσκι: «Χωρίς θεό, όλα επιτρέπονται» (7).

Χωρίς να μπούμε σε εκτενή ανάλυση, να απαντήσουμε περιληπτικά ως εξής: Στο (α), το επιχείρημα ούτε αποδεικνύει την ύπαρξη, ούτε τη μη ύπαρξη (κάποιου) θεού (γενικώς). Στην περίπτωση του χριστιανικού θεού όμως, το επιχείρημα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα κατά της ύπαρξής του ως εξής:

1. Αν υπάρχει (ο χριστιανικός) θεός, τότε η «θεωρία της θείας επιταγής» είναι ορθή.

2. Η «θεωρία της θείας επιταγής» είναι λανθασμένη (Ευθύφρων).

Συνεπώς: Δεν υπάρχει (ο χριστιανικός) θεός.

Δεξιά: Ο Ωριγένης, ο αυτοευνουχισμένος χριστιανός θεωρητικός των πρώτων χριστιανικών αιώνων, που υποστήριζε ότι, ενώ ο Πλάτων είναι μόνο για τους μορφωμένους, ο χριστιανισμός είναι ο… πλατωνισμός των πολλών. Σύμφωνα όμως με τις προδιαγραφές της πλατωνικής θεολογίας, ο χριστιανικός θεός δεν είναι δυνατόν να υπάρχει. Ωστόσο, η θεμελιώδης αυτή αντίθεση πλατωνισμού – χριστιανισμού δεν αναδείχθηκε από τους τελευταίους (νεο)πλατωνικούς της πρώιμης χριστιανικής εποχής (οι οποίοι στο τέλος κατέληξαν να μην διακρίνονται σαφώς από τους χριστιανούς), με αποτέλεσμα ο χριστιανισμός να επαίρεται ως ότι έχει δήθεν ισχυρές πλατωνικές ρίζες, ή ακόμα και ότι αποτελεί «συνέχεια» και «συμπλήρωμα» της πλατωνικής σκέψης.

Ο εικονιζόμενος αριστερά νεοπλατωνικός Πλωτίνος για παράδειγμα (γ΄ αι. μ.Χ.) στην προσωπική του ζωή ασκήτευε και δίδασκε ότι ο άνθρωπος προσωρινά μένει στον επίγειο κόσμο, ο προορισμός του είναι να φύγει και να συναντηθεί με το θεό, κάτι το οποίο μπορεί να επιτύχει μόνο με καθαρμούς, με ασκητικό βίο και με το βυθισμό του σε έκσταση. Επιπλέον αρνιόταν να γιορτάσει τα γενέθλιά του, διότι πίστευε ότι η ημέρα των γενεθλίων πρέπει να είναι ημέρα πένθους. Το ίδιο ακολούθησε κι ο χριστιανισμός αργότερα, που γιορτάζει την ημέρα θανάτου ―κι όχι γέννησης― του κάθε αγίου.

Η ισχύς του παραπάνω επιχειρήματος έγκειται στο εξής: Ο χριστιανός αναγκαστικά εδώ πρέπει να αποδεχθεί την υπόθεση 1, ότι δηλαδή αν υπάρχει θεός, τότε αυτός είναι και ο ορίζων τού τι είναι ηθικά ορθό ή όχι. Αλλιώς, αν δεχθεί ότι ο θεός δεν έχει σχέση με την ηθική, τότε ποιος ο λόγος να είναι κανείς χριστιανός κ.λπ., και τι νόημα έχει μια οποιαδήποτε «κρίση» του θεού επί των ανθρώπων (και των επιλογών τους); (8)

Στη 2 όμως, ο χριστιανός έρχεται αντιμέτωπος με το ισχυρό (και λογικά ορθό) συμπέρασμα του Σωκράτη στον Ευθύφρονα. Η 1 μαζί με τη 2 συνεπάγονται το συμπέρασμα (ότι δεν υπάρχει θεός), που για να το αποφύγει ο χριστιανός πρέπει είτε:

  • Να εξηγήσει την 1 και να την υποστηρίξει ορθολογικά (ιδίως το πώς γίνεται να υπάρχουν άθεοι που είναι ηθικά ορθοί), είτε
  • να αποφύγει (πώς;) το επιχείρημα στη 2, ένα επιχείρημα που στέκει εδώ και 2.500 χρόνια.

Στο (β) και (γ) το επιχείρημα δείχνει ότι ακόμα και αν υπάρχει θεός, τότε αυτός ουδεμία σχέση έχει με το τι είναι ηθικά ορθό ή όχι, που και σε αυτή την περίπτωση, ο χριστιανισμός πάλι καταρρέει ως ηθική ιδεολογία.

Στο (δ), οι συνεπαγωγές είναι προφανώς και οι δύο λανθασμένες, αφού υπάρχουν αντι-παραδείγματα και για τις δύο. Π.χ., υπάρχουν θεϊστές που δεν είναι ευσεβείς, και άθεοι που είναι ευσεβείς άνθρωποι. Τέλος, η φράση από τον Ντοστογιέφσκι είναι προφανώς λανθασμένη (9), όσο και αν φωνάζουν οι χριστιανοί (πάντα άνευ επιχειρημάτων και «κόντρα» σε κάθε εμπειρία) περί του αντιθέτου.

Ο Καρνεάδης (214-129 π.Χ.) πολέμησε τη στωική φιλοσοφία σε όλες τις βασικές της αρχές και κυρίως πάνω στο ζήτημα της θρησκείας. Οι στωικοί από το Χρύσιππο και πέρα δίδασκαν ότι μια από τις πρώτες αρχές του κόσμου είναι η θεότητα. Ο Καρνεάδης αντέτεινε στο consensus gentium πως ούτε είναι αποδεδειγμένο, ούτε πραγματικά υπάρχει, μα κι αν ο κόσμος πιστεύει στην ύπαρξη θεών, πάλι δεν μπορούμε να στηριχθούμε στις δοξασίες του όχλου κι απ’ αυτές να βγάλουμε συμπεράσματα πως υπάρχουν θεοί. Υποστήριζε ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από φυσικές δυνάμεις, χωρίς την επέμβαση κανενός θεού. Ποιος μπορεί να καυχηθεί, έλεγε, πως ξέρει τόσο καλά τι υπάρχει μέσα στη φύση και ποια είναι η ουσία της, ώστε να μπορεί να αποδείξει πως δεν θα υπήρχε κόσμος, αν δεν τον έφτιαχνε ο θεός; Ο Καρνεάδης ήταν μια αναλαμπή στα φιλοσοφικά σκοτάδια της έσχατης παρακμής, τότε που η Φιλοσοφία, η πάλαι ποτέ Επιστήμη των Επιστημών, είχε καταντήσει φλύαρη μεταφυσική ανοίγοντας διάπλατα το δρόμο στον επερχόμενο χριστιανισμό. (Βλ. «Όταν η Φιλοσοφία αποκόπηκε από τα Μαθηματικά».)

Εν κατακλείδι

Ο Πλάτωνας δεν ήταν άθεος, και οι απόψεις του περί αθεΐας (10) στους Νόμους (ο τελευταίος διάλογός του) είναι απαράδεκτες. Όμως ο Πλάτωνας, στους πρώιμους διαλόγους του, έχει διαφορετικές απόψεις σε πολλά θέματα. Συγκεκριμένα, ο Πλάτωνας στον Ευθύφρονα δίνει ένα σημαντικό επιχείρημα περί διαχωρισμού θεού και ηθικής, οι συνέπειες του οποίου είναι ευνοϊκές για την αθεΐα και καταστροφικές για τη χριστιανική ιδεολογία. Παρόμοιο παράδειγμα βλέπουμε από τον Ι. Κάντ (11) (ιθ΄ αι.), ο οποίος αποδόμησε πλήρως το περίφημο Οντολογικό Επιχείρημα υπέρ της ύπαρξης θεού (του Ανσελμίου), αν και ο ίδιος δεν ήταν άθεος.

Σημαντικά επιχειρήματα από άθεους (στην Αρχαιότητα) κατά της ύπαρξης θεού, έχουμε επίσης γύρω στο 150 π.Χ. κυρίως από τον Καρνεάδη τον Κυρηναίο, που, όπως φαίνεται, επηρέασε φιλοσόφους ακόμα και σήμερα (12). Ίσως κάποια από αυτά τα τελευταία να τα αναλύσουμε σε ένα μελλοντικό άρθρο. Προς το παρόν, το επιχείρημα του Πλάτωνα είναι αρκετό για πρόκληση σοβαρών πονοκεφάλων στους χριστιανούς.

Σημειώσεις:

(1) Γνωστό πλέον στη φιλοσοφική βιβλιογραφία ως το «Το Δίλημμα του Ευθύφρονος» (Euthyphro’s Dilemma).

(2) Καθώς και κάθε άλλης θρησκείας, που απαιτεί θεό, που είναι «πανάγαθος» ή που θεωρεί, ότι θεός και ηθική είναι «ένα και το αυτό».

(3) «Αθεΐα: Η μεγαλύτερη και πιο αποσιωπημένη κατάκτηση του Ελληνικού Πνεύματος» και «Ελληνικό Πάνθεο: Σκεπτομορφές μιας θνητής θρησκείας ή αρχέτυπα μιάς υπερχρονικής συνείδησης;».

(4) Εισηγείται ποινή φυλάκισης όχι λιγότερο από πέντε χρόνια εις βάρος αθέων, και πρόγραμμα συνετισμού των και νουθεσίας, Για όσους τυχόν δεν έχουν συνετισθεί, ο Πλάτωνας εισηγείται ποινή θανάτου. [Βλ. «Νόμοι», 908e – 909b, Πλάτων, ed. Daniel C. Stevenson, 1994-2009, μεταφρ.B. Jowett, Internet Classics Archive].

(5) Για παράδειγμα, ένας από τους μεγαλύτερους μελετητές του Πλάτωνα, ο καθηγητής Γρ. Βλαστός, θεωρεί ότι στην ουσία μιλάμε για δύο διαφορετικούς Σωκράτες (τους συμβολίζει SE και SM) στους διαλόγους της πρώιμης και μέσης (και ύστερης) εποχής. (Βλ. Socrates: Ironist and Moral Philosopher, Gr. Vlastos, Camridge Univ. Press, 1991, p.45-50.)

(6) Ευθύφρων, 10d-10e, Πλάτων, ed. John Burnet, 1903, (μεταφρ. Α. Μωραϊτίδης, 2003), Μικρός Απόπλους.

(7) Αδερφοί Καραμαζόφ, Φ. Ντοστογιέφσκι, (μεταφρ. Α. Αλεξανδρου, 1991), Εκδ. Γκοβόστης.

(8) Υποστηρίζουν δηλαδή, ότι βελτιώνεται (κερδίζει, κ.λπ.) κάποιος ηθικά, όταν κάποιος είναι (γίνεται) χριστιανός, δηλαδή «ενώνεται» με το χριστιανικό θεό κ.λπ..

(9) Βλ. «Χωρίς Θεό: Η θρησκευτική πίστη δεν αποτελεί προϋπόθεση για την υγιή ευημερία των κοινωνιών«.

(10) Αθεΐα: Μια από τις μεγαλύτερες προσφορές του Ελληνικού Πνεύματος στην Ανθρωπότητα, όπως ορθά έχει λεχθεί από τον Θ. Α. Λαμπρόπουλο (βλ. πρώτο άρθρο, σημ. 3).

(11) Critique of Pure Reason, I. Kant, 1781, (trsl. by N.K. Smith, 1929, Ch.III, S.4, p.505, London: Macmillan). (Ο Καντ έδωσε και ένα επιχείρημα υπέρ της ύπαρξης θεού, που όμως, δεν ήταν επιτυχές). Στο Οντολογικό Επιχείρημα είχε κάνει κριτική και ο Θ. Ακινάτης, ο οποίος όμως, έδωσε, αλλά ανεπιτυχή, επιχειρήματα υπέρ της ύπαρξης θεού. (T. Aquinas, Summa Theologica, Part 1, Q.2, Art.1, 1265-1274, trsl. by Fathers of the English Dominican Province, Benziger Bros. edition, 1947).

(12) Ενισχυμένες εκδοχές κάποιων από τα Καρνεάδεια επιχειρήματα (οντολογικού τύπου) έχουν δημοσιευθεί για παράδειγμα από τον D. Walton, στο άρθρο του “Can an Ancient Argument of Carneades […] Disprove the Existence of God?”, σε σημαντικά φιλοσοφικά περιοδικά. [Philo, No.2, 1999 (in The Impossibility of God, M. Martin and R. Monnier, 2003, p.38)].

Δρ. Μιχάλης Αριστείδου

Επίκουρος Καθηγητής

DigiPen Institute of Technology, Seattle, WA

10 Ιουνίου 2009


ΣΕΒΑΣΜΟΣ ΣΤΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΠΙΣΤΗ; ΑΣΦΑΛΩΣ ΟΧΙ !

29.Απρ..2011

Ακολουθεί άρθρο δημοσιευμένο στο freeinquiry.gr :

Η ιδέα του να λειτουργούμε βάσει του σεβασμού μας προς την θρησκεία θυμίζει την εντολή του Μωσαϊκού νόμου: «Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου». Ας υποθέσουμε όμως, ότι ο πατέρας σου και η μητέρα σου είναι εγκληματίες· δεν θα άξιζαν τον σεβασμό σου. Θα πρέπει λοιπόν να σεβόμαστε τους θρησκευόμενους ανθρώπους; Ναι, εφ’ όσον δεν είναι αντικοινωνικοί και δεν σκοπεύουν να επιβάλουν τις θρησκευτικές τους αντιλήψεις στους άλλους.

Ωστόσο, ακόμη κι αν τους σεβόμαστε ως άτομα που ζουν ευπρεπώς και δεν ενοχλούν τους συνανθρώπους τους, δεν μπορούμε να σεβόμαστε τις πεποιθήσεις τους. Η θρησκευτική πίστη, που σημαίνει ισχυρή πεποίθηση σε κάτι παρά την απουσία απόδειξης, αποτελεί προδοσία της ανθρώπινης ευφυίας, υπονομεύει την επιστημονική γνώση και την καλλιέργεια ήθους. Σε περίπτωση που υπήρχαν σοβαρές αποδείξεις για τα δόγματά τους, τότε δεν θα επρόκειτο για πίστη αλλά για γνώση.

Θα πρέπει βεβαίως να δείξουμε κάποια επιείκεια στους σκεπτικιστές του Μεσαίωνα, που ισχυρίζονταν, ότι σέβονταν το Χριστιανισμό, προκειμένου να γλυτώσουν το κάψιμο στην πυρά, και τους αποστάτες του Μουσουλμανισμού, οι οποίοι ζουν σε χώρες, όπου η έλλειψη πίστης στον Μουσουλμανισμό θεωρείται βαρύ αδίκημα. Εμείς όμως, που ζούμε σε μία σχετικά φιλελεύθερη κοινωνία, δεν έχουμε δικαιολογία. Για την ακρίβεια εμείς έχουμε χρέος να στηρίξουμε τα θύματα της θρησκευτικής καταπίεσης, όπου γης, βγαίνοντας από το «ευυπόληπτο» καβούκι μας και εκφράζοντας ευθαρσώς τις απόψεις μας. Η ελευθερία του λόγου είναι πιο σημαντική από τον σεβασμό.

Οι απολυταρχικοί

εξτρεμιστές

οποιασδήποτε θρησκείας

θέτουν την πίστη

ως το πρωταρχικό ζητούμενο

και αδιαφορούν παντελώς

για την ελευθερία.

Aκολουθούν

η λογοκρισία και η βία.

Ο σκεπτικισμός είναι ζήτημα ανάλογης βαρύτητας, διότι είναι η πύλη που οδηγεί στην γνώση· χωρίς όμως την ελεύθερη εκφορά του λόγου, ούτε οι ιδέες των σκεπτικιστών διαδίδονται, ούτε επιτυγχάνεται η ελεύθερη πρόσβαση στην γνώση.

     Δεν μπορεί να υπάρχει πραγματική θρησκευτική ελευθερία χωρίς ελευθέρωση από τα δεσμά της θρησκείας, πράγμα που εμπίπτει στην αντίληψη περί ελεύθερου λόγου.

Όπως έγραψε ο Τζ. Σ. Μιλλ, καμμία ιδέα δεν μπορεί να καταξιωθεί στις συνειδήσεις των ανθρώπων, αν δεν υπάρχει η δυνατότητα έκφρασης της αντίθετης άποψης.

Στην έννοια του ελεύθερου λόγου θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται και το δικαίωμα των ανθρώπων να γελούν με τις παράλογες ιδέες. Πράγματι το γελοίο –των σατιρικών καρτούνς του Μωάμεθ συμπεριλαμβανομένων– αποτελούσε ανέκαθεν σημαντικό στοιχείο της ελεύθερης ανταλλαγής ιδεών σχετικά με οποιοδήποτε θέμα και όχι μόνο όσον αφορά στην θρησκεία. Χωρίς αυτήν την ελεύθερη ανταλλαγή δεν θα υπήρχε πρόοδος στην γνώση και στην κοινωνία.

Οι απολυταρχικοί εξτρεμιστές οποιασδήποτε θρησκείας η αίρεσης θέτουν την πίστη ως το πρωταρχικό ζητούμενο και αδιαφορούν παντελώς για την ελευθερία. Στην ημερησία διάταξη ακολουθούν η λογοκρισία και η βία. Σε μία κοινωνία, όπου κυριαρχεί η θρησκευτική ορθοδοξία, δεν υπάρχει θρησκευτική ελευθερία.

Παρεμπιπτόντως το ξέσπασμα βίας, που προκλήθηκε από τα δανέζικα καρτούνς, σχεδιάστηκε από φανατικούς ισλαμιστές, οι οποίοι δημοσίευσαν σε μουσουλμανικές χώρες μία υπερβολική εκδοχή τους τέσσερις μήνες μετά την δημοσίευση των πρωτοτύπων.

Συζήτησα το θέμα με αρκετούς μετριοπαθείς μουσουλμάνους, οι οποίοι, ενώ σε γενικές γραμμές κατεδίκαζαν την βία, προσέθεταν: «Οι άνθρωποι όμως δεν πρέπει να προσβάλλουν την θρησκεία». Γιατί όχι; Κανείς δεν καταγγέλλει την διακωμώδηση των πολιτικών απόψεων, για τις οποίες δικαιούμαστε να προχωρήσουμε σε ελεύθερο διάλογο. Στην πραγματικότητα αληθινός σεβασμός για την θρησκεία θα επέτρεπε τον ελεύθερο διάλογο ούτως, ώστε να αναδειχθεί η αλήθεια. Προς το παρόν όμως η θρησκεία γίνεται αποδεκτή ως θέσφατο, και δεν υπάρχει περιθώριο για πραγματική έρευνα και ελεύθερο λόγο. Αυτό σημαίνει, ότι οι θρησκευόμενοι άνθρωποι συνειδητοποιούν, ότι δεν μπορούν να σταθούν σε μία έλλογη συζήτηση.

Οι πολιτικοί και άλλοι δημόσιοι λειτουργοί μας λένε, ότι δεν είναι πολιτικώς ορθό να αποκαλούμε τους μουσουλμάνους που προκάλεσαν τους βομβαρδισμούς του Λονδίνου (7 Ιουλίου 2005) μουσουλμάνους τρομοκράτες. Όμως όλοι γνωρίζουμε, ότι ήταν μουσουλμάνοι και μάλιστα φανατικοί. Η πίστη τους, ότι τους μάρτυρες του Αλλάχ περιμένει μία ευδαίμων μετά θάνατον ζωή, είναι μία άλλη πλευρά του προβλήματος και από την στιγμή που είναι ακλόνητη, εκείνο που ίσως χρειαζόμαστε είναι ένας αγιατολλάχ, ο οποίος με την βοήθεια του Κορανίου θα τους πείσει, ότι οι βομβιστές αυτοκτονίας θα πάνε στην Κόλαση (η ότι τέλος πάντων ο Παράδεισος ξέμεινε από παρθένες).

Αν και θα πρέπει να προσέξουμε να μην στραφούμε εναντίον των φιλήσυχων μελών της μουσουλμανικής βρεταννικής κοινότητας, ωστόσο δεν θα πρέπει να ακολουθήσουμε την πολιτική που ακολούθησαν διαδοχικές βρεταννικές κυβερνήσεις στο παρελθόν. Για παράδειγμα το 1989 οι ιμάμηδες επικήρυτταν επ’ αμοιβή μέσω του BBC τον Σαλμάν Ρουσντί και όμως δεν διώχθηκαν για προτροπή σε έγκλημα.

Σε μια σκηνή –σκηνοθετικό εύρημα– της όπερας Ιδομενέας του Μότσαρτ, η οποία επρόκειτο να παρουσιαστεί στην Όπερα του Βερολίνου, ο πρωταγωνιστής τοποθετούσε σε τέσσερις καρέκλες τα κομμένα κεφάλια του Ποσειδώνα, του Χριστού, του Βούδδα και του Μωάμεθ. Εξ αιτίας του φόβου αντιδράσεων φανατικών ισλαμιστών η Διεύθυνση της Όπερας επέλεξε την αυτολογοκρισία και ματαίωσε την παράσταση.

 

Οι βομβιστές αυτοκτονίας της 7ης Ιουλίου ήταν νεαροί μουσουλμάνοι, οι οποίοι γεννήθηκαν στην Μ. Βρεταννία, τρεις εκ των οποίων αναγνωρίσθηκαν αμέσως μετά τον θάνατό τους. Τουλάχιστον ένας από αυτούς συνήθιζε να πηγαίνει στο τζαμί του Φίνσμπουρυ, όπου ο Αμπού Χαμζά έκανε επί οκτώ έτη κηρύγματα μίσους και βίας και προέτρεπε νέους άνδρες να διαπράξουν εγκλήματα (κάτι το οποίο ήταν γνωστό στις Αρχές). Η Υπηρεσία Δίωξης άρχισε τις διαδικασίες ποινικής του δίωξης μόλις το 2004, κι αυτό επειδή οι ΗΠΑ ζητούσαν την έκδοσή του στην χώρα τους, προκειμένου να δικαστεί για εκλήματα που είχε διαπράξει εναντίον τους.

    Eίναι  αδύνατον

να σεβόμαστε

μία ιδεολογία,

την οποία

η λογική μας απορρίπτει

ως πρόληψη,

πόσω μάλλον,

όταν πρόκειται

για επικίνδυνη πρόληψη.

     Είναι προφανές, ότι είναι αδύνατον να σεβόμαστε μία ιδεολογία, την οποία η λογική μας απορρίπτει ως πρόληψη, πόσω μάλλον όταν πρόκειται για επικίνδυνη πρόληψη. Κατά συνέπεια πρέπει να υποκριθούμε, ότι σεβόμαστε την θρησκεία χάριν του «πολιτικώς ορθού». Όταν ιδεολογίες αυτού του είδους, που παριστάνουμε ότι σεβόμαστε, επιτρέπεται να εμφυτευθούν σε παιδιά, τα οποία ενδεχομένως να γίνουν βομβιστές αυτοκτονίας χάριν αυτών, τότε η υποκρισία μας μετατρέπεται σε συνενοχή στην ψυχική και πνευματική κακοποίηση των παιδιών, στην καταπίεση των γυναικών, ακόμη και προτροπή σε τρομοκρατικές πράξεις. Αυτό είναι ένα έγκλημα, το οποίο διαπράττουν συστηματικά οι πολιτικοί μας χάριν των ψήφων. Ιδρύουν σχολεία, τα οποία προάγουν την μύηση των παιδιών σε μία ορισμένη θρησκεία, παρέχοντάς τους ταυτόχρονα κρατική υποστήριξη, ενώ οι ίδιοι ασπάζονται κάποιο άλλο δόγμα και είναι δέσμιοι άλλου είδους προλήψεων.

Μας λένε, ότι δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε το Ισλάμ για τις τρομοκρατικές επιθέσεις στην Νέα Υόρκη, την Μαδρίτη και το Λονδίνο ούτε για τις βίαιες αντιδράσεις ωρισμένων στην δημοσίευση των σκίτσων του Μωάμεθ. Είναι σαν να ισχυριζόμαστε, ότι ο Χριστιανισμός δεν είχε καμμία σχέση με την Ιερά Εξέταση. Στο Ευαγγέλιο ο Ιησούς διαρκώς τονίζει, ότι το σωστό ταυτίζεται με την πίστη στο πρόσωπό του. Ο Θωμάς Ακυινάτης έλεγε, ότι «το να μην πιστεύεις συνιστά την μεγαλύτερη αμαρτία», και ουδείς διανοούνταν να το αμφισβητήσει. Είναι προφανές, ότι η Ιερά Εξέταση, οι Σταυροφορίες, το κάψιμο των μαγισσών, των αιρετικών και των Εβραίων – όλα είναι έργα του Χριστιανισμού. Η διενέργεια μαρτυρίων δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, πράξη κάποιων κακών ανθρώπων που διασύρουν μία καλή θρησκεία. Η δίωξη των σκεπτικιστών απορρέει από το ότι οι χριστιανοί συνδέουν την πίστη με την σωτηρία, ας μην αναφερθούμε στην φρικτή ιδέα, ότι ο Θεός θα μπορούσε να τιμωρήσει ολόκληρη την ανθρωπότητα για την μη πίστη μερικών.

Ο Μωάμεθ συνέχισε το «έργο» του Ιησού, και στο Κοράνιο υπάρχουν ακόμη περισσότερες μανιακές καταγγελίες περί μη πίστης απ’ ό,τι στην Καινή Διαθήκη. Επιπλέον το Ισλάμ δεν κατάφερε να περιορίσει τα κρούσματα βίας και να δείξει την μετριοπάθεια, που δείχνει ο Χριστιανισμός τους τελευταίους δύο αιώνες. Οι Ταλιμπάν, η Αλ Κάϊντα και η Μπάντρ Κόρμπς του Ιράκ (την οποία διευθύνει το Ανώτατο Συμβούλιο Ισλαμικής Επανάστασης της χώρας) είναι εξτρεμιστικά αλλά ορθόδοξα κινήματα – γεννήματα του Κορανίου, που υποτιμά τις γυναίκες και διατάσσει τους πιστούς του να κηρύξουν ιερό πόλεμο (τζιχάντ) ενάντια στους αιρετικούς και τους «απίστους». Οι μετριοπαθείς μουσουλμάνοι μπορεί να το θεωρήσουν ως παρερμηνεία – αλλά γιατί ο Αλλάχ η ο προφήτης του ο Μωάμεθ προκάλεσαν τέτοια σύγχυση; Ακόμη και οι δύο μεγαλύτερες σέκτες του Ισλαμισμού, οι σιίτες και οι σουνίτες, βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση μεταξύ τους στο Ιράκ, αλλά και αλλού.

Ο ευμεγέθης διώροφος εικονιζόμενος ναός έχει ανεγερθεί στη Σρι Λάνκα, προκειμένου να στεγάσει το μοναδικό δόντι, που σύμφωνα με την βουδδιστική παράδοση διασώθηκε μετά την αποτέφρωση του Βούδδα. Πλήθος προσκυνητών τον επισκέπτονται καθημερινά, για να καταθέτουν τις προσφορές τους και να συμμετέχουν στις ιεροτελεστίες σεβασμού στο δόντι. Το ίδιο το δόντι όμως δεν επιτρέπεται να αποκαλυφθεί ποτέ σε κανέναν. Μικρή λεπτομέρεια: Το μοναδικό δόντι του Βούδδα φυλάσσεται επίσης στο ναό Ling Guang στην Κίνα, στο μοναστήρι Fo Guang Shan στην Ταϊβάν και στο ναό Engakuji στην Ιαπωνία.

Οι μουσουλμάνοι, μας λένε, είναι πραγματικά ευαίσθητοι και πληγώνονται, όταν κάποιος κοροϊδεύει την θρησκεία τους. Ο θεός τους και υποτιθέμενος δημιουργός τους δεν διαθέτει κάποια αίσθηση του χιούμορ; Το γέλιο δεν είναι δικό του δημιούργημα; Και μήπως είναι τόσο αδύναμος, ώστε να μην μπορεί να αντιμετωπίσει ένα αστείο, χωρίς να προστρέξουν προς υπεράσπισή του κάποιοι ιερωμένοι, οι οποίοι είναι ανίκανοι να αντιληφθούν τον οποιονδήποτε αστεϊσμό; Οι μουσουλμάνοι, ισχυριζόμενοι ότι είναι υπερευαίσθητοι και ότι πληγώνονται από σκίτσα, αποκτούν προνόμια. Όλοι οφείλουν να τους μιλούν με ιδιαίτερη προσοχή και να τους αντιμετωπίζουν με μεγάλη επιείκεια.

Είναι γεγονός, ότι στην Αγγλία υπάρχει νόμος κατά της βλασφημίας για την προστασία των δογμάτων της Εκκλησίας της Αγγλίας. Η αρχή της ισότητας επιβάλλει την ισχύ αυτού του νόμου και για τις άλλες θρησκείες. Σήμερα όμως αποτελεί νεκρό γράμμα, και η καλύτερη λύση θα ήταν να καταργηθεί, όπως άλλωστε έχει προτείνει η Νομική Επιτροπή επανειλημμένως και σε διαδοχικές κυβερνήσεις, οι οποίες όμως κωφεύουν. Τώρα όμως η ιδέα της βλασφημίας έχει μετονομασθεί σε ασέβεια των θρησκευτικών συναισθημάτων του άλλου, πράγμα που την έχει καταστήσει άτρωτη. Η τωρινή κυβέρνηση μάλιστα προχώρησε στην ποινικοποίηση αυτής της «ασέβειας» μετονομάζοντάς την σε «προτροπή σε θρησκευτικό μίσος» και ψηφίζοντας σχετικό νόμο.

Οι νόμοι βεβαίως ψηφίζονται για την προστασία των ανθρώπων και υπάρχουν πλείστοι νόμοι γι’ αυτόν τον σκοπό· μέχρι τώρα δεν είχαμε νόμους για την προστασία των ιδεών. Στις 20 Φεβρουαρίου ο πάπας Βενέδικτος XVI έκανε έκκληση για αμοιβαίο σεβασμό των θρησκειών και των συμβόλων τους –μόνο που παρέλειψε να ζητήσει ανάλογο σεβασμό και προς τους άθεους.

Υπό την πίεση των θρησκευτικών ηγετών και την κοινή τους βούληση για εξουσία το Συμβούλιο της Ευρώπης εξετάζει την θέσπιση νόμων από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα Ηνωμένα Έθνη, που θα επιβάλλουν τον «σεβασμό των θρησκευτικών συναισθημάτων» παγκοσμίως.

 

«Σκοπός τους είναι να περάσουν διεθνείς νόμους, για να περιορίσουν την ελευθερία της έκφρασης σχετικά με τη θρησκεία», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Δανίας Άντερς Φογκ Ράσμουνσεν ύστερα από την κλιμάκωση των θρησκευτικών εξεγέρσεων σε μουσουλμανικές χώρες εξ αιτίας των σατιρικών σκίτσων του Μωάμεθ, που δημοσιεύτηκαν σε δανέζικη εφημερίδα. Στην φωτογραφία η καιόμενη από το εξαγριωμένο μουσουλμανικό πλήθος πρεσβεία της Δανίας στη Δαμασκό.

H εισαγωγή της λέξης συναισθήματα στοχεύει σε μία επίφαση ανθρωπιάς. Οι έλλογοι όμως άνθρωποι δεν μπορούν να σέβονται την θρησκεία –αν ενδιαφερόμαστε να υπερισχύσει η εντιμότητα της υποκρισίας– και το να δείχνουμε ψευτοσεβασμό στις θρησκείες δεν θα ήταν μόνο ανέντιμο, αλλά θα επέτρεπε τον θρίαμβο των προλήψεων και των προκαταλήψεων του Μεσαίωνα και την παράλληλη άρση των κοινωνικών και ατομικών ελευθεριών, που με τόσο κόπο και πόνο κατέκτησαν οι άνθρωποι τους τελευταίους αιώνες.

Εν κατακλείδι, αντί να είμαστε πρόθυμοι να περιορίσουμε την ελευθερία του λόγου χάριν του υποκριτικού σεβασμού προς την θρησκεία, θα έπρεπε να περιορίσουμε τον σεβασμό προς την θρησκεία χάριν του ελεύθερου λόγου. Αυτό επιτάσσει η αναζήτηση της αλήθειας και της ελευθερίας.

Μπάρμπαρα Σμόκερ

Περιοδικό «Free Inquiry»


ΧΩΡΙΣ ΘΕΟ

14.Απρ..2011

Η θρησκευτική πίστη δεν αποτελεί προϋπόθεση για την υγιή ευημερία των κοινωνιών

Υπάρχει μια κοινή πεποίθηση, την οποία μοιράζονται οι οπαδοί των διαφόρων θρησκειών, ότι η λατρεία του Θεού και η υπακοή στα κελεύσματα της θρησκείας θεωρούνται ουσιώδη για μια υγιή και ειρηνική κοινωνία. Ο Θεός και η θέλησή του, πιστεύουν πως πρέπει να είναι στο επίκεντρο της ζωής του κάθε ατόμου, προκειμένου να εξασφαλίζεται η ευημερία με ηθική και ασφαλή ζωή. Οι θρησκευόμενοι συμφωνούν επί πλέον, στο ότι το κάθε κοινωνικά ακραίο άτομο -εγκληματίας, ζητιάνος, περιθωριακός κ.ά.- θεωρείται, ότι παρουσιάζει έλλειψη ευσέβειας, ενώ όταν ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων μιας κοινωνίας απορρίψει το Θεό, τότε θα επέλθει η αποσύνθεσή της.

Σε περίπτωση, που η θρησκευτική αυτή θεωρία -του ότι η τυχόν απομάκρυνση από το Θεό είναι η αιτία για όλα τα κακά της κοινωνίας- είναι σωστή, τότε θα έπρεπε να αναμένουμε τα περισσότερο θρησκευόμενα έθνη στη Γη να είναι οι προμαχώνες του εγκλήματος, της φτώχειας και των ασθενειών και τα πρότυπα των υγιών κοινωνιών. Η σύγκριση των άθρησκων εθνών όμως, με τα περισσότερο θρήσκα αποκαλύπτει μια πολύ διαφορετική κατάσταση. Στην πραγματικότητα οι περισσότερο κοσμικές χώρες -με τα μεγαλύτερα ποσοστά άθεων και αγνωστικιστών- είναι μεταξύ των σταθερότερων, ειρηνικών, ελεύθερων, πλούσιων, και υγιών κοινωνιών, ενώ οι θεοκρατούμενες βρίσκονται μεταξύ των ασταθέστερων, βίαιων, καταπιεστικών και φτωχών κοινωνιών.

* * *

Θα πρέπει να είμαστε οπωσδήποτε προσεκτικοί, ώστε να κάνουμε τη διάκριση μεταξύ των ολοκληρωτικών κοινωνιών, όπου ο αθεϊσμός επιβάλλεται από την εξουσία επί ενός απρόθυμου πληθυσμού (όπως στα πρώην σοβιετικά κράτη) και των ανοικτών, δημοκρατικών κοινωνιών, όπου ο αθεϊσμός επιλέγεται ελεύθερα από τον επαρκώς μορφωμένο πληθυσμό (όπως στη Σουηδία, στις Κάτω Χώρες, ή στην Ιαπωνία).

Η αθεΐα των πρώτων κοινωνιών, που μπορεί να περιγραφή ως «καταναγκαστικός αθεϊσμός» μολύνεται από όλα τα επακόλουθα του ολοκληρωτισμού: δωροδοκία, οικονομική στασιμότητα, λογοκρισία, κατάθλιψη, και φτώχεια, ενώ σχεδόν κάθε έθνος με υψηλά επίπεδα «φυσικού» αθεϊσμού αποτελεί κι ένα πρότυπο κοινωνικής υγείας.

Υψηλά πρότυπα διαβίωσης σε έθνη με υψηλά ποσοστά αθεΐας

Τα έθνη με υψηλά ποσοστά αθεΐας μεταξύ των μελών τους διαθέτουν υψηλά πρότυπα διαβίωσης και κοινωνικής υγείας, σε αντίθεση με τα έθνη με υψηλά ποσοστά θρησκευόμενων μελών. Στις εκθέσεις για το «Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης» των Ηνωμένων Εθνών, όπου αξιολογούνται όλες οι χώρες, όσον αφορά στους δείκτες ανάπτυξής τους, λήφθηκαν υπ’ όψη μετρήσεις δεικτών κοινωνικής υγείας (μέσος όρος ζωής, εκπαίδευση – αναλφαβητισμός, κατά κεφαλήν εισόδημα κ.τ.λ.). Σύμφωνα με τις εκθέσεις, στα πέντε κορυφαία έθνη συγκαταλέγονται η Νορβηγία, η Σουηδία, η Αυστραλία, ο Καναδάς, και η Ολλανδία, χώρες με υψηλά ποσοστά αθεϊσμού. Αντίθετα, οι κατώτερες πενήντα χώρες του «Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης» παρουσιάζουν τα χαμηλότερα ποσοστά αθεϊσμού.

Οι άθρησκες χώρες παρουσιάζουν τα χαμηλότερα ποσοστά παιδικής θνησιμότητας, ενώ οι θεοκρατούμενες χώρες τα υψηλότερα. Σύμφωνα με τις ετήσιες αναφορές της CIA για όλο τον κόσμο από τα 225 έθνη, τα 25 με τα χαμηλότερα ποσοστά παιδικής θνησιμότητας είχαν σημαντικά υψηλά ποσοστά αθεΐας. Αντίθετα, τα 75 έθνη με τα υψηλότερα ποσοστά παιδικής θνησιμότητας ήταν όλα θεοκρατούμενα με μηδενικά ποσοστά αθέων.

Όσον αφορά στα δiεθνή ποσοστά φτώχειας, οι σχετικές εκθέσεις των Ηνωμένων Εθνών διαπιστώνουν, ότι τα 40 φτωχότερα έθνη στη Γη (σύμφωνα με το ποσοστό του πληθυσμού που ζει με λιγότερο από ένα δολάριο ημερησίως), ήταν ιδιαίτερα θεοκρατούμενα με στατιστικά ασήμαντο επίπεδο αθέων.

Στα ποσοστά ανθρωποκτονιών, σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of Law and Economics (2002), εξετάσθηκαν 38 μη Αφρικανικά έθνη και διαπιστώθηκε, ότι τα δέκα με τα υψηλότερα ποσοστά ανθρωποκτονιών ήταν ιδιαίτερα θεοκρατούμενα με ελάχιστα επίπεδα αθεϊσμού. Αντίθετα, τα δέκα έθνη με τα χαμηλότερα ποσοστά ανθρωποκτονιών, ήταν όλα εκτός από την Ιρλανδία κοσμικά έθνη με υψηλά επίπεδα αθεϊσμού.

Σχετικά με τα ποσοστά βασικής εκπαίδευσης, σύμφωνα με την Έκθεση των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με την «Παγκόσμια Κοινωνική Κατάσταση», οι 35 χώρες με τα πιο υψηλά επίπεδα αναλφαβητισμού σε νεαρές ηλικίες (ποσοστό αυτών που δεν μπορούν να γράψουν ή να διαβάσουν σε ηλικίες από 15 έως 24 ετών), ήταν όλες ιδιαίτερα θεοκρατούμενες, με ασήμαντο ποσοστό άθεων μελών.

Όσον αφορά στα ποσοστά φορέων AIDS, όσο περισσότερο θεοκρατούμενα είναι τα έθνη, τόσο χειρότερα ποσοστά παρουσιάζουν. Αντίθετα, τα ιδιαίτερα άθρησκα έθνη της δυτικής Ευρώπης, όπως της Σκανδιναβίας, όπου παρέχεται δημόσια σεξουαλική εκπαίδευση κι ο έλεγχος των γεννήσεων είναι ευρέως προσιτός παρουσιάζουν τα χαμηλότερα ποσοστά μόλυνσης από τον ιό του AIDS στον κόσμο.

Σχετικά με την ισότητα των φύλων, τα έθνη που χαρακτηρίζονται από υψηλά ποσοστά αθεΐας είναι μεταξύ αυτών που υποστηρίζουν περισσότερο την ισονομία, ενώ τα θεοκρατούμενα είναι μεταξύ των πλέον καταπιεστικών. Σύμφωνα με άλλη μελέτη

Αν επιδιωκόμενα είναι η ευημερία, η ασφάλεια, ο ανθρωπισμός, κι η υγιής κοινωνία, πιθανότερο είναι αυτά να βρεθούν μεταξύ εκείνων των εθνών με χαμηλό το θρησκευτικό συναίσθημα των μελών τους, παρά εκείνων με έντονα θρησκευόμενα μέλη

(Human Values and Social Change), χώρες όπως η Σουηδία, η Δανία, και η Ολλανδία, οι οποίες έχουν τις περισσότερες γυναίκες μέλη στα Κοινοβούλιά τους, παρουσιάζουν υψηλά ποσοστά αθεϊσμού, ενώ χώρες όπως το Πακιστάν, η Νιγηρία, και το Ιράν, με τις λιγότερες γυναίκες μέλη στο δημόσιο βίο είναι αυστηρά θεοκρατούμενα. Αντίστοιχα αποτελέσματα παρατηρούνται και στα ποσοστά αποδοχής της ομοφυλοφιλίας.

Ανακεφαλαιώνοντας, οι χώρες με τα υψηλά ποσοστά αθεΐας είναι μεταξύ των περισσότερο κοινωνικά υγιών στη Γη, ενώ εκείνες με ανύπαρκτα ποσοστά άθεων είναι μεταξύ των περισσότερο απόρων. Τα πρώτα έθνη έχουν τα χαμηλότερα ποσοστά ανθρωποκτονιών, παιδικής θνησιμότητας, ένδειας, αναλφαβητισμού και μεταξύ των πιό υψηλών επιπέδων πλούτου, μέσου όρου ζωής, και ισότητας των φύλων στον κόσμο.

Η κατάσταση μεσαιωνισμού, καισαροπαπισμού και θρησκοληψίας, που υπάρχει στην Ελλάδα, δεν υπάρχει σε κανένα άλλο κράτος στην Ευρώπη. Η Ελλάδα πρωτοπορεί στη θεοκρατία και συνακόλουθα στη διαφθορά και την υπανάπτυξη.

Οι πληροφορίες που παρατέθηκαν δεν είναι βέβαια αρκετές ώστε να τεκμηριώσουν, ότι τα υψηλά επίπεδα αθεϊσμού προκαλούν την κοινωνική υγεία, ενώ τα χαμηλά προκαλούν τα κοινωνικά δεινά όπως η ένδεια ή ο αναλφαβητισμός. Ο πλούτος, η ένδεια και η ευημερία στα διάφορα έθνη προκαλούνται από πολυάριθμους πολιτικούς, ιστορικούς, οικονομικούς, κοινωνικούς και άλλους παράγοντες, που ενδεχομένως να είναι περισσότερο καθοριστικοί από τις προσωπικές πεποιθήσεις των ανθρώπων.

Το συμπέρασμα που προκύπτει όμως από τα παραπάνω στοιχεία είναι, ότι τα υψηλά επίπεδα μή πίστης σε κάποιο Θεό δεν οδηγούν αυτόματα σε διακοπή του πολιτισμού, σε ανήθικες συμπεριφορές, ή σε «άρρωστες κοινωνίες»· το αντίθετο φαίνεται να συμβαίνει μάλιστα. Επί πλέον, η θρησκεία δεν είναι σαφώς η απλή και μόνη πορεία προς τις δίκαιες κοινωνίες, που λύνει όλα τα κοινωνικά προβλήματα, όπως οι φανατικά θρησκευόμενοι οπαδοί πιστεύουν και διακηρύττουν. Η ευσεβής «λύση» τους είναι ιδιαίτερα αμφίβολη και σαφώς αντίθετη από τα αποτελέσματα των ερευνών των κοινωνικών επιστημών.

Τα αποτελέσματα της πίστης στο Θεό των μελών των θεοκρατούμενων κοινωνιών δεν μπορούν να συγκριθούν με αυτά των κοσμικών. Αν επιδιωκόμενα είναι η ευημερία, η ασφάλεια, ο ανθρωπισμός, κι η υγιής κοινωνία, πιθανότερο είναι αυτά να βρεθούν μεταξύ εκείνων των εθνών με χαμηλό το θρησκευτικό συναίσθημα των μελών τους, παρά εκείνων με έντονα θρησκευόμενα μέλη.

Γιάννης Λάζαρης

(Από το free-inquiry.gr )


Αθεΐα και δημοσιότητα

04.Μαρ..2011

(Το παρακάτω είναι άρθρο του «traiasca», μέλους της Ένωσης Άθεων)

Με αφορμή την εμφάνιση στο διαδίκτυο του forum και της προσπάθειας της Ένωσης Άθεων Ελλάδας δημιουργούνται κάποια ερωτηματικά που χρήζουν εξήγησης και διερεύνησης. Αρχικά προβληματίζει το γεγονός γιατί άθεοι πολίτες αυτής της χώρας έχουν την ανάγκη να ενωθούν, να δημιουργήσουν ενιαία ομάδα με κοινές συνιστώσες και να προβάλλουν – δηλώνουν προς τα έξω ένα εντελώς προσωπικό τους ζήτημα, όπως είναι η θέση τους για την ανυπαρξία «θεού» ή «θεών». Με δεδομένο ότι δεν πρόκειται για προσπάθεια γέννησης ή τη δημιουργία κάποιας νέας θρησκείας, που προϋποθέτει την έννοια της ομάδας – εκκλησίας, την ομαδική λατρεία ή κάτι παρόμοιο σε κλειστές ή ανοιχτές συναθροίσεις για τη λατρεία του όποιου θεού και του στρατού των… αγίων… πάντων, το γεγονός προβληματίζει ακόμα περισσότερο.

Ποιος είναι λοιπόν ο λόγος που αναγκάζει τα μέλη της διάσπαρτης κοινωνίας των άθεων να συναθροιστούν σε ένωση προσώπων ή σωματείο, να γνωστοποιήσουν ευρύτατα την ύπαρξη της ένωσης, να θέσουν στόχους λειτουργίας, να έχουν καταστατικό, να χρειάζονται οικονομική ευρωστία, να δρουν για να γνωστοποιήσουν τις αθεϊστικές θέσεις τους, να έχουν ομάδες επεξεργασίας θεμάτων κ.λπ. κ.λπ.; Μετά από μικρή παρακολούθηση του forum και των συζητήσεων όπου είδα και τις απόψεις άλλων συνοδοιπόρων, θα προσπαθήσω να αναδείξω κάποιους από τους λόγους αυτούς εκφράζοντας τις προσωπικές μου απόψεις κι ελπίζοντας ότι η ανάρτησή μου αυτή θα είναι αφορμή για περαιτέρω μελέτη του θέματος.

Φαίνεται ότι μια βαθιά εσωτερική ανάγκη μας αναγκάζει να πάρουμε τη μορφή μιας ένωσης ανθρώπων (με την όποια νομική μορφή), που έχουν «εσωτερικά καταλήξει» στον κοινό τόπο ότι δεν υπάρχει «θεός». Το πρώτο θέμα που κατά την γνώμη μου κυριαρχεί σ’ αυτήν την ανάγκη των άθεων είναι μια άτυπη άμορφη πίεση που δέχονται ως πολίτες να ανήκουν οπωσδήποτε σε μια θρησκευτική ομάδα που να δέχεται την ύπαρξη θεού, παρά απ’ την εσωτερική ανάγκη των ιδίων να πιστεύουν και να συμπεριφέρονται διαφορετικά.

Την «ευνομούμενη ελληνοχριστιανική πολιτεία» διόλου δεν την ενδιαφέρει τι κάνει ο καθένας καταπιεσμένος άθεος πολίτης στο σπίτι του ιδιωτεύων.

Εκείνο που την ενδιαφέρει είναι αυτές οι απόψεις να παραμείνουν πίσω από κλειστές πόρτες, να παραμείνουν οι άθεοι στις κοινωνικές παρυφές ως «μαϊντανοί πλουραλισμού». Να μην απλωθούν, να μη μολύνουν, να μη χαλάσουν «την πιάτσα»! Να μην προβάλουν – διασπείρουν στην κοινωνία ιδέες που εισάγουν «καινά δαιμόνια» και που μοιραία φέρνουν ανατροπές (και όχι απλώς καλύτερη… διαχείριση). Για τους πανέξυπνους και με περγαμηνές ταγούς, οι ενσυνείδητα ενωμένοι πολλοί άθεοι σημαίνουν μελλοντικά… ακαναλιζάριστο, ακηδεμόνευτο, ισχυρό ανατρεπτικό κοινωνικό ρεύμα.

Για τους κρατούντες, οι ακηδεμόνευτοι άθεοι είναι ο εν δυνάμει εχθρός τους, αφού αυτοί και οι επίγονοί τους καλά έχουν βολευτεί σ’ αυτό το κοινωνικό αίσχος που βιώνουμε καθημερινά εμείς είτε ως παθόντες, είτε ως παρατηρητές πολίτες της χώρας.

Η σημερινή Ελληνική πολιτεία μπορεί να φαίνεται ότι, ως μέλος της Ε.Ε., έχει στοιχειωδώς συνταγματικά και νομικά κατοχυρώσει την όποια διαφορετικότητα των πολιτών της, αλλά στην πραγματικότητα συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Τα προβλήματα που δημιουργούνται στους πολίτες που ανήκουν σε θρησκευτικές ή άλλες μειονότητες που εκφράζονται ή προσπαθούν να εκφράζονται δημόσια, βρίσκονται σε απόλυτη συνέχεια με το συνολικό «μπάχαλο» που επικρατεί στην πολιτεία και τη διοίκηση και είναι πάρα πολλά. Έχουν σχέση με το χάος και την αυτοαναίρεση των νόμων εξ αιτίας της πολυνομίας που υπάρχει, τη δημοσιοϋπαλληλική νομενκλατούρα η οποία έχει τους δικούς της νόμους και βρίσκεται στο απυρόβλητο από πλευράς ελέγχου της, αλλά και την εδραία κοινωνικά διαμορφωμένη θέση ότι «έλληνας πολίτης είναι μόνο ο ορθόδοξος έλληνας», κατά το παραφρασμένο «πας μη ελληνορθόδοξος βάρβαρος». Μπορεί βέβαια στη φάση αυτοί οι άθεοι να μην οδηγούνται στην «πυρά», αλλά μην είστε σίγουροι ότι είμαστε και πολύ μακριά απ’ αυτό!

Αν ο άθεος (προσοχή, όχι ο ένθεος αλλόθρησκος), ως ελάχιστη εμφανής μειοψηφία στην ελληνική πραγματικότητα σήμερα, τολμήσει να διαφοροποιηθεί ανοιχτά στην Α ή στη Β κοινωνική εκδήλωση ή ενώπιον κατώτερου ή μέσου ελληνικού δικαστηρίου αυτομάτως περιχαρακώνεται και αντιμετωπίζεται ανισότιμα αρνητικά.

Αμέσως γίνεται «μαύρο πρόβατο» και αυτομάτως μπαίνει συνολικά η ύπαρξή του σε κάποιου είδους μικροσκόπιο και κοινωνική… καραντίνα! Όταν μάλιστα ο άθεος εξαρτά την επαγγελματική ή κοινωνική επιβίωσή του από το στενό κοινωνικό περίγυρό του (απ’ τον οποίον «τόλμησε» να διαφοροποιηθεί), το πράγμα γίνεται επιθετικά αρνητικό. (Βεβαίως αυτού του είδους η αντιμετώπιση δεν είναι «προνόμιο» μόνο των άθεων.) Ο κυρίαρχος χριστιανικός φονταμενταλισμός που έχει διαπεράσει ως το μεδούλι τις κοινωνικές μας δομές, συνήθως καλυμμένος και πολλές φορές κι από μας τους ιδίους (ως άθεους) αποδεκτός – του προσδίδουμε εύκολα απλά κι ανώδυνα το χαρακτηρισμό του… ευτράπελου ή του κωμικού – δεν προσδοκά κανένα όφελος από τους άθεους, όπως προσηλυτισμό κ.λπ.

Ένας συνειδητοποιημένος φύσει και θέσει άθεος, κρινόμενος απ’ το ιερατείο, δε θα γίνει ποτέ χριστιανός, μουσουλμάνος ούτε τίποτα άλλο, άρα δε θα γίνει πότε «καλός και υπάκουος άνθρωπος»! Έτσι λοιπόν το ιερατείο θεωρεί ότι αυτές οι απόψεις των άθεων διαλύουν τα κοπάδια των «προς σφαγήν αμνών», δυναμιτίζουν τα θεμέλια της ευνομούμενης εγκόσμιας πολιτείας τους, την οποία, επικερδώς γι’ αυτούς, νέμονται εδώ και αιώνες.

Τίθενται λοιπόν οι αθεϊστικές απόψεις και όσοι εμφορούνται απ’ αυτές στο στόχαστρο. Ένας ιδιότυπος ρεβανσισμός εμφανίζεται και παίρνει τρομακτική μορφή στις ιδιαίτερα κλειστές κοινωνίες της επαρχίας όπου το «ελληνοχριστιανικό ιδεώδες» φαίνεται ότι πολύ καλά κρατεί ακόμα. Ένα τυχαίο μικρό παράδειγμα: Έχεις ένα φίλο που θέλει «σώνει και καλά» να παντρευτεί σε εκκλησία και θέλει να τον παντρέψεις εσύ. Τι κάνεις; Αν πεις στον παπά (εσύ ως κουμπάρος) ότι δεν είσαι χριστιανός, αυτομάτως δεν μπορείς να τον… παντρέψεις! Το φίλο σου όμως τον σέβεσαι και τον εκτιμάς. Θέλοντας να τον ευχαριστήσεις, υποκύπτεις ή όχι στον ηθικό εκβιασμό που σου επιβάλλει ο πάστορας και λες τελικά το… «πιστεύω εις ένα θεό»;!

Κι ας πούμε ότι στο μεγάλο αστικό κέντρο «τον γράφεις» τον παπά και του λες ψέματα (βεβαίως αυτόματα τίθεται το ερώτημα γιατί να υποχρεώνεσαι να πεις ψέματα για κάτι που πιστεύεις), αν όμως είσαι σ’ ένα μικρό επαρχιακό χωριό κι έχεις δηλώσει δημόσια άθεος, ούτε στο ναό δε θα σ’ αφήσει να μπεις που λέει ο λόγος αν δεν πεις το «ποίημα», γιατί ο παπάς σε γνωρίζει ήδη… προσωπικά!

Ένα άλλο καλό παράδειγμα για την ιδιότυπη ρεβανσιστική αντιμετώπιση των άθεων από την κοινωνία, είναι η θέση του άθεου γονέα σε σχέση με τα παιδιά του στο ελληνικό σχολείο. Ένα παιδί αβάπτιστο και ως εκ τούτου… άθεο (επαναλαμβάνω ότι δεν ισχύει το ίδιο για ένθεους αλλόθρησκους που τελούν εν δυνάμει πελάτες της κρατούσας θρησκείας), πέραν του ότι εξοστρακίζεται απ’ τον περίγυρό του, εξαναγκάζεται εντέχνως να μεταφέρει την περιρρέουσα στο σχολικό περιβάλλον ατμόσφαιρα στο σπίτι του.

Εμμέσως πλην σαφώς θέτει στην αθεϊστική οικογένεια ή το γονέα διλήμματα του τύπου: «Εσύ πατέρα και μητέρα με την αθεϊστική στάση σας ευθύνεστε για τη δική μου αντιμετώπιση απ’ το σχολικό και εν γένει περίγυρο μου! Γιατί εγώ είμαι διαφορετικό απ’ τα άλλα παιδιά κ.λπ. κ.λπ.» Τι κάνει στη περίπτωση αυτή ο κηδεμόνας γονέας;!

Το συνηθέστερο όλων που αναγκάζεται να κάνει μπροστά στην ψυχική και κοινωνική ισορροπία του παιδιού του είναι να… υποχωρήσει! Το βαπτίζει, το στέλνει στην εκκλησία κ.λπ., και επέρχεται τελικά… η ισορροπία του τρόμου.

Τα πράγματα τραγικοποιούνται περισσότερο αν το παιδί και η οικογένεια βρεθεί μπροστά σε οικογενειακά διλήμματα που διαμορφώθηκαν στη διάρκεια συμβίωσης της οικογένειας αφού οι άνθρωποι αλλάζουν και διαμορφώνονται στο χρόνο.

Ένα τέτοιο δίλημμα είναι ο ένας απ’ το γονεϊκό περιβάλλον να είναι ένθεος και ο άλλος άθεος. Εκεί τα πράγματα γίνονται κωμικοτραγικά ή σχιζοφρενικά για τα παιδιά και τους ιδίους τους συζύγους. Ο συζυγικός εκβιασμός στηριγμένος στο υπόβαθρο του θρησκευτικού φονταμενταλισμού, συνεπικουρούμενος από τους εξομολόγους – συμβούλους – φτηνούς «ψυχοθεραπευτές», οδηγεί πολλές φόρες σε μοιραίες συγκρούσεις. Τις περισσότερες βέβαια φορές υποχωρεί ο άθεος και επέρχεται ένας (ας τον πούμε) «σχιζοφρενικός συμβιβασμός».

Στη χαοτική πανθρησκευτική σημερινή πρωτεύουσα τα πράγματα που αφορούν την έκφραση της διαφορετικότητας στο θεϊσμό ή την αθεΐα είναι μάλλον λίγο καλύτερα.

Ας μη ξεχνάμε όμως ότι και ο άθεος του μεγάλου αστικού κέντρου δεν είναι… αυτοφυής! Έχει κι αυτός ένα στενό κοινωνικό περίγυρο που συνήθως αρκεί για να του ασκεί ασφυκτική πίεση και να μην του επιτρέπει να εκφράζεται ανοιχτά διαφορετικά απ’ το περιβάλλον που ζει. Π.χ.: Κάποιος απ’ τον περίγυρο του άθεου καλεί τον παπά να κάνει έναν αρραβώνα, ή έναν αγιασμό σε μια επαγγελματική στέγη, ένα ευχέλαιο, βρε αδελφέ, να ξορκίσει την κρίση των ημερών, στο γραφείο που εργάζεται κ.λπ. Κάθονται λοιπόν όλοι ένα γύρο, το γεγονός είναι στην ουσία του κοινωνικό, έρχεται όμως η παρουσία του εκπροσώπου του θεού επί της γης και το γεγονός μετατρέπεται σε… θρησκευτικό. Ως εκ τούτου θα κάνει όλος ο περίγυρος το σταυρό του ή θα σκύψει να προσευχηθεί στη… Μέκκα!

Ο άθεος τι θα κάνει; Θα αποφύγει την τελετή. Μα δεν είναι θρησκευτική τελετή, είναι μια εκδήλωση που στο βάθος της έχει κοινωνικό χαρακτήρα! Υποχρεώνεται λοιπόν, εμμέσως πλην σαφώς, να κάνει υποκρινόμενος το σταυρό του! Αν δεν τον κάνει μοιραία αυτοπροσδιορίζεται ως κάτι διαφορετικό απ’ τον περίγυρο-ομάδα του και απομονώνεται ποικιλοτρόπως! Ένας άθεος θα απολυθεί από έναν ένθεο εργοδότη πολύ ευκολότερα σε σχέση με έναν ένθεο συνάδελφό του, αν ο εργοδότης έχει να διαλέξει ποιον να διώξει ανάμεσα σε δυο εξίσου άξιους υπαλλήλους του.
Αυτοί οι διαρκείς ιδεολογικοί συμβιβασμοί στους οποίους υποχρεώνεται να υποκύπτει ένας ελεύθερος και περήφανος άνθρωπος του δημιουργούν μια εσωτερική αρνητική συσσώρευση συναισθημάτων η οποία διογκώνεται με τον καιρό κι έχει την ανάγκη να βρει …διέξοδο! Αυτή λοιπόν η εσωτερική ανάγκη που προέρχεται απ’ την πίεση που συσσωρεύεται, είναι το πρώτο που κατά τη γνώμη μου κυριαρχεί και δίνει απάντηση στο αρχικό ερώτημα γιατί οι άθεοι πολίτες αυτής της χώρας έχουν την ανάγκη να ενωθούν, να δημιουργήσουν ενιαία ομάδα με κοινές συνιστώσες, να βρουν στέγη, να αισθανθούν έστω μια ελάχιστη ασφάλεια στην ομάδα, να εκφραστούν ελεύθερα αθεϊστικά, να αποφορτιστούν εσωτερικά, και να μη ζουν ως… διχασμένες προσωπικότητες.

Πέρα απ’ το παραπάνω ζήτημα υπάρχουν και άλλα ακόμα επί μέρους σημαντικά. Η στενή σύνδεση και εν πολλοίς αλληλεξάρτηση των δυο κοινωνικών εταίρων, πολιτείας-θρησκείας, ενισχύει αυτά τα φαινόμενα που αποκτούν ανθρωπιστικές και νομικές διαστάσεις, όπως αυτές είναι γνωστές σε όλους μας.

Δημιουργούνται λοιπόν πολιτειακές διακρίσεις και νομικές στρεβλώσεις στην απόδοση δικαίου κ.λπ., που εξαρτώνται απ’ αυτήν την αλληλεξάρτηση θρησκείας–πολιτείας. Τη χειρότερη κοινωνική πίεση (ως την απόλυτη σύνθλιψη της προσωπικότητάς τους) δέχεται τεράστια μερίδα άθεων συνανθρώπων μας, αυτή των κοινωνικά και οικονομικά ασθενέστερων (πολίτες εξαρτημένης εργασίας, αυτοαπασχολούμενοι, μικροί επαγγελματίες, άνεργοι, άστεγοι, παιδιά κ.ά.).

Απαντώντας σε ένα ζήτημα που έθεσε ένας συνομιλητής μου στο forum «Εγώ στο επάγγελμα μου δεν αισθάνομαι ούτε πιεσμένος ως άθεος. Ούτε θέλω να αισθάνομαι παρακατιανός, παρίας, και να διαμαρτύρομαι διαρκώς για το πώς μου φέρονται οι απέναντί μου θρησκευόμενοι όταν δηλώνω άθεος. Εγώ θέλω να διεκδικώ και πετυχαίνω εν πολλοίς, την ίση μεταχείριση.»

Εγώ θα ‘λεγα στο συνομιλητή μου σήμερα: Σου εύχομαι πάντα να έχεις αυτήν την πολυτέλεια που σίγουρα όμως δεν έχουν όλοι οι άλλοι άθεοι γύρω σου! Όταν λοιπόν είναι φανερό ότι γύρω μας συνάνθρωποί μας βιώνουν αυτόν τον προσωπικό εκβιασμό ή τον αποκλεισμό, μπορούμε εμείς να μείνουμε αδιάφοροι; Αυτό λοιπόν τον επιτακτικό ρόλο αναλαμβάνει η Ένωση Άθεων.
Να προβάλει το πρόβλημα μαχητικά, να διεκδικήσει αυτήν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια στην έκφραση και τη διαφορετικότητα, παντοιοτρόπως και χωρίς διακρίσεις.

Τα μέλη της Ένωσης ως μια ενσυνείδητη προμετωπίδα αυτής της ομάδας των «δηλωμένων» ή «αδήλωτων» άθεων συνανθρώπων μας, που ζουν εσωτερικά στον κοινό περί της μη ύπαρξης θεού τόπο, πρέπει να αποδεχτούν, να ενστερνιστούν αυτόν το ρόλο και να υποστηριχτούν απ’ όλους μας, με όλους τους τρόπους, απέναντι σε εκβιασμούς ή ό,τι άλλο μεθοδευτεί εναντίον τους. Αν λοιπόν θα κατέληγα σε μια απάντηση στο αρχικό ερώτημα, αυτή είναι ότι οι αθεϊστικές απόψεις και η δυνατότητα των άθεων να εκφράζονται ελεύθερα και σε ισονομία μπορεί να επιτυγχάνεται βήμα–βήμα μέσα και απ’ τη δημοσιότητα.


Περί θρησκείας

15.Απρ..2010

Με χαρά σας παραθέτω άρθρο που απέστειλε ένας φοιτητής της Θεολογίας (με το ψευδώνυμο «val») στην συντακτική ομάδα του atheia.gr:


Από τα αρχαία χρόνια βλέπουμε μια μεγάλη ανάγκη των ανθρώπων να δημιουργούν θεούς, να τους τιμούν και να τους σέβονται. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Ποιοι είναι στ’ αλήθεια οι λόγοι και ποια τα κριτήρια στην δημιουργία μιας νέας θρησκείας; Αυτά είναι δύο από τα πολλά ερωτήματα που θα προσπαθήσω να απαντήσω στο άρθρο. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »